Melatonine 

Inleiding
Melatonine wordt regelmatig voorgeschreven voor slaapproblemen. Het zou vooral effectief zijn bij slaapproblemen bij kinderen met ontwikkelingsstoornissen (zoals ADHD of autisme) en bij slaapstoornissen gebonden aan de circadiane ritmiek (zoals bij een jetlag en onregelmatig werk). Inname van melatonine in de ochtend verschuift het dag- en nachtritme naar achteren, terwijl inname in de avond (kort voor de inslapen) het  dag- en nachtritme naar voren verschuift.  

Farmacokinetiek 
De piekconcentratie ligt gemiddeld tussen een half en een heel uur en de eliminatiehalfwaardetijd is gemiddeld iets minder dan een uur, melatonine werkt kort, ± 1-3 uur. Een dosis van rond de 5 mg resulteert in spiegels die 10-100 maal hoger zijn dan de gewone piek 's avonds, de lage doseringen zorgen voor een normale piek.  

Circadiaan ritme
Vrijwel alle fysiologische processen vertonen een endogeen ritme van ongeveer 24 uur (circadiaan). Het endogene ritme wordt bepaald door endogene biologische klokken en tijdgevers. De belangrijkste endogene klok zit in twee kernen in de hersenen, de suprachiasmatische nucleï (SCN). 
De klok wordt met enige regelmaat "gelijkgezet", waarbij het belangrijkste signaal komt van het netvlies in de ogen. Als er licht op de ogen valt wordt de klok geprikkeld via een directe zenuwbaan vanuit het netvlies naar de SCN (retinohypothalamische tract), die deze prikkels gebruikt om zich gelijk te zetten. De biologische klok in de SCN stuurt ook de afgifte van melatonine en wordt dus bijvoorbeeld sterk geremd als er midden in de nacht licht op het netvlies valt. Melatonine beïnvloedt via een feedback systeem weer de interne biologische klok in de SCN en speelt zo een rol bij de regulatie van allerlei circadiane ritmen, het meest prominent echter bij de regulatie van slaap. 

Melatoninereceptoren
Er zijn verschillende melatoninereceptoren in het centrale en perifere zenuwstelsel, melatonine-1 (MT₁) en melatonine-2 (MT₂)  zijn de belangrijkste. De perifere receptoren spelen waarschijnlijk een rol bij cardiovasculaire functies en temperatuurregulatie, de centrale receptoren worden vooral gevonden in de SCN (dag-en nachtritme) en hypofyse (reproductieve functies). 

Dosering
Kinderen hebben gemiddeld een kortere eliminatiehalfwaardetijd en hebben daarom waarschijnlijk hogere dosis per kg lichaamsgewicht nodig. Dosering volwassenen: 0,1 tot 1-2 mg en bij gebrek aan effect verhogen tot maximaal 5 mg. In de lage doseringen bevordert het de slaap, in hogere doseringen (rond de 5 mg)corrigeert het de melatonine afwijkingen in het circadiane ritme.  

Bijwerkingen
Ook bij hogere doses zijn er nauwelijks bijwerkingen bekend, er zijn geen lange termijn studies van (ongewenste) effecten van melatonine beschikbaar.

Tijdstip inname 
Uit onderzoek (bron: psychiatry.medscape.com) blijkt dat het tijdstip van inname belangrijk is. Te vroege inname veroorzaakt slaperigheid en leidt ook tot vertraagde adaptatie bij aankomst. De incidentie van andere bijwerkingen is niet noemenswaardig.

Medicijn
Circadin  is een melatonine tablet met verlengde afgifte. Het is op recept verkrijgbaar voor patiënten vanaf 55 jaar met primaire slapeloosheid. Circadin is een geneesmiddel dat slapeloosheid behandelt door de balans van het natuurlijke slaap-waakritme van het lichaam te herstellen.
Klik hier voor de bijsluitertekst
Agomelatine (Valdoxan) is een op melatonine lijkende stof die zeer selectief als een agonist bindt aan de melatoninereceptoren M₁ en M2 en als een antagonist aan de serotonine 5-HT_2C-receptoren. Er is voor zover bekend geen of nauwelijks affiniteit voor andere receptoren. Het veronderstelde antidepressieve effect wordt bereikt via mechanismen: het eerste via de SCN (M₁, M2 en 5-HT_2C receptoren) resynchroniseert de circadiane ritmiek, het tweede in frontocorticale gebieden (5-HT_2C) veroorzaakt dopaminerge en noradrenerge transmissie.