Een acute stressstoornis ontstaat na een traumatische gebeurtenis waarbij iemand wordt geconfronteerd met feitelijke of dreigende dood, ernstige verwonding of seksueel geweld. De gebeurtenis kan direct worden meegemaakt, maar ook indirect plaatsvinden, bijvoorbeeld door getuige te zijn van een ernstig incident of door het plotselinge en gewelddadige overlijden van een naaste te vernemen. Niet iedereen die een trauma meemaakt ontwikkelt een stoornis. Het ontstaan van een acute stressstoornis hangt samen met een samenspel van kenmerken van de gebeurtenis, persoonlijke kwetsbaarheid en de manier waarop iemand het gebeurde verwerkt.
De ernst en aard van het trauma spelen een belangrijke rol. Traumatische ervaringen waarbij sprake is van interpersoonlijk geweld, zoals mishandeling of verkrachting, leiden gemiddeld vaker tot ernstige stressreacties dan gebeurtenissen zoals ongelukken of natuurrampen. Ook herhaalde of langdurige blootstelling aan traumatische gebeurtenissen kan het risico vergroten.
Daarnaast kunnen persoonlijke factoren bijdragen aan kwetsbaarheid. Mensen die eerder ingrijpende gebeurtenissen hebben meegemaakt of al psychische klachten hadden, lopen een grotere kans om na een trauma sterke stressreacties te ontwikkelen. Ook eerdere posttraumatische stressklachten, angststoornissen of depressieve klachten kunnen het risico vergroten.
De manier waarop iemand een gebeurtenis interpreteert speelt eveneens een rol. Wanneer iemand de gebeurtenis sterk catastrofaal interpreteert, bijvoorbeeld door te denken dat het gevaar nog niet voorbij is of dat men zelf ernstig schuldig is aan wat er is gebeurd, kan dit de stressreactie versterken en in stand houden.
Sociale omstandigheden zijn eveneens van belang. Mensen die na een trauma weinig steun ervaren van hun omgeving hebben gemiddeld een grotere kans om langdurige stressklachten te ontwikkelen. Omgekeerd kan steun van familie, vrienden of hulpverleners een belangrijke beschermende factor zijn.
Ten slotte spelen ook biologische stressreacties een rol. Tijdens een traumatische gebeurtenis wordt het stresssysteem van het lichaam sterk geactiveerd. Hormonen zoals adrenaline en cortisol bereiden het lichaam voor op gevaar. Bij sommige mensen blijft dit stresssysteem in de periode na het trauma langer actief, wat kan bijdragen aan klachten zoals schrikachtigheid, slaapproblemen en voortdurende waakzaamheid.
Literatuur
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). Washington, DC: APA Publishing.
- Bryant RA. (2018). Acute stress disorder as a predictor of posttraumatic stress disorder: A systematic review. Journal of Clinical Psychiatry, 79(2).
- Bisson JI, Cosgrove S, Lewis C & Roberts NP. (2015). Post-traumatic stress disorder. BMJ, 351, h6161.
- NICE. (2018). Post-traumatic stress disorder (NG116). London: National Institute for Health and Care Excellence.