Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder (ARFID) is een eetstoornis met vaak onderschatte lichamelijke gevolgen. Omdat de vermijding van eten niet gedreven wordt door zorgen over lichaamsgewicht of uiterlijk, lijkt de somatiek soms minder urgent dan bij anorexia of boulimia. Toch kunnen de lichamelijke risico’s bij ARFID aanzienlijk zijn. Tekorten kunnen optreden bij elk gewicht en kunnen zich langzaam ontwikkelen, vooral wanneer iemand jarenlang een zeer beperkt assortiment voedsel eet. Bij kinderen worden groeiachterstand, vertraagde ontwikkeling en afhankelijkheid van drinkvoeding of sondevoeding regelmatig gezien. Ook volwassenen kunnen een breed scala aan lichamelijke en psychische complicaties ontwikkelen door structureel tekort aan energie en voedingsstoffen.
Lichamelijke complicaties
Een structureel energietekort dwingt het lichaam tot een spaarstand, waarin alle processen vertragen om energie te besparen. Dit kan zich uiten in extreme vermoeidheid, concentratieproblemen, trage cognitieve verwerking, verlaagde lichaamstemperatuur en spierslapte. De hartslag kan dalen en ritmestoornissen kunnen optreden, vooral bij ernstige tekorten van kalium, magnesium of fosfaat. Maag-darmklachten, zoals een trage maaglediging, obstipatie en buikpijn, komen veel voor. De hormoonhuishouding kan worden verstoord, wat bij vrouwen kan leiden tot het uitblijven van de menstruatie en bij jongeren tot een verstoorde puberteitsontwikkeling.
Een tekort aan micronutriënten kan diverse klachten veroorzaken, variërend van broze nagels en haaruitval tot infectiegevoeligheid en bloedarmoede. Vitamine C-tekort komt vaker voor dan gedacht en kan leiden tot kwetsbaarheid van het bindweefsel, blauwe plekken en vertraagde wondgenezing. Bij kinderen kunnen langdurige tekorten gevolgen hebben voor groei, botontwikkeling en puberteit. Bij volwassenen kan de botdichtheid afnemen met een verhoogd risico op osteopenie en osteoporose.
Bij sommige patiënten ontstaat door langdurige restrictie een paradoxale combinatie van een gezond uiterlijk gewicht en toch een ernstige interne ontregeling. Vooral bij chronische ARFID kan het lichaam lijken te “adapteren”, waardoor waarden laag maar stabiel blijven. Dit maakt het noodzakelijk om niet uitsluitend op gewicht te vertrouwen maar ook andere tekenen van ondervoeding structureel te monitoren.
Psychische complicaties
Een energietekort kan leiden tot somberheid, prikkelbaarheid, angst, concentratieproblemen en een opvallende rigiditeit in denken en gedrag. Deze veranderingen zijn deels fysiologisch en kunnen vaak verbeteren zodra de voeding wordt uitgebreid. Toch versterken ze het ARFID-gedrag, omdat vermoeidheid en cognitieve vertraging het vermogen om nieuwe voedingsvaardigheden aan te leren verkleinen. Daarnaast kunnen langdurige tekorten beïnvloeden hoe iemand prikkels verwerkt. Sensorische overgevoeligheid in de mond, keelinformatie of texturen wordt hierdoor soms versterkt. Dit draagt bij aan vermijdingsgedrag en vergroot de angst voor eten. Bij kinderen kan een langdurige tekort aan energie of voedingsstoffen leiden tot emotionele labiliteit en achterblijvende sociale ontwikkeling, wat het functioneren thuis en op school beïnvloedt. Ook speelt schaamte vaak een rol. Veel patiënten voelen zich anders, beperkt of “moeilijk” door hun eetpatroon. Deze psychosociale gevolgen vergroten stress rondom maaltijden en kunnen de eetproblemen bestendigen, vooral wanneer het gezin onder langdurige druk komt te staan.
Chronische complicaties
Wanneer tekorten langdurig aanhouden kunnen gevolgen ontstaan voor de groei, botdichtheid en puberteitsontwikkeling. Bij meisjes en vrouwen kan de menstruatie uitblijven, wat zowel een signaal is van een lage energiestatus als van hormonale ontregeling. Ook de vruchtbaarheid kan worden beïnvloed. Daarnaast neemt het risico op hart- en vaatziekten toe bij langdurige ondervoeding, ongeacht het lichaamsgewicht. Deze complicaties komen voor bij zowel kinderen als volwassenen en vragen om structurele medische monitoring.
Literatuur
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
- Bryant-Waugh R, Micali N, Cooke L, Lawson EA, Eddy KT & Thomas JJ. (2019). Development of the Pica, ARFID, and Rumination Disorder Interview (PARDI). International Journal of Eating Disorders, 52(4), 378–387.
- Eddy KT, Thomas JJ & Koomar J. (2022). Medical considerations in avoidant/restrictive food intake disorder. The Lancet Child & Adolescent Health, 6(6), 408–420.
- Norris ML, Robinson A, Obeid N, Henderson K & Spettigue W. (2014). Exploring avoidant/restrictive food intake disorder in eating disorder patients. International Journal of Eating Disorders, 47(5), 495–499.
- Thomas JJ, Lawson EA, Micali N, Misra M, Deckersbach T & Eddy KT. (2017). Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder: A three-dimensional model of neurobiology with implications for etiology and treatment. Current Psychiatry Reports, 19(8), 54.
- Zorgstandaard Eetstoornissen: ARFID. (2025)