Bij de diagnostiek van autisme worden vaak verschillende vragenlijsten, tests en observatie-instrumenten gebruikt. Deze instrumenten kunnen helpen om het functioneren op specifieke gebieden in kaart te brengen, zoals aandacht, geheugen, sociale interpretatie of executieve functies. Belangrijk is dat geen enkel instrument op zichzelf voldoende is om de diagnose autisme te stellen. De uitkomsten moeten altijd worden geïnterpreteerd in samenhang met het klinisch beeld, de ontwikkelingsgeschiedenis en informatie uit de omgeving.
Anamneselijst
Een anamneselijst wordt gebruikt om systematisch informatie te verzamelen over de ontwikkeling en het functioneren van de persoon. Hierbij wordt gekeken naar vroege signalen, sociale ontwikkeling, communicatie, gedrag en eventuele bijzonderheden in de kindertijd. De anamneselijst vormt een belangrijk onderdeel van de diagnostiek, omdat autisme per definitie een ontwikkelingsstoornis is. De informatie helpt om huidige klachten te plaatsen in een levensloopperspectief.
Dewey
De Dewey-test (D-KEFS) richt zich op executieve functies, zoals plannen, flexibiliteit, inhibitie en probleemoplossend vermogen. Deze functies spelen vaak een belangrijke rol bij autisme, met name in het omgaan met veranderingen en het organiseren van gedrag. De test kan inzicht geven in sterke en zwakke kanten van het cognitief functioneren, maar is niet specifiek voor autisme en wordt daarom vooral gebruikt als aanvullend onderzoek.
Zelfbeoordelings Autisme Test (ZAT)
In dit onderzoek wordt gevraagd om zinnetjes aan te vullen. Het eerste deel van de zin zal gegeven worden. De bedoeling is dat er dan een volledige zin van gemaakt wordt. De ZAT is een vragenlijst waarmee kenmerken van autisme in kaart worden gebracht vanuit het perspectief van de persoon zelf. Het kan helpen om zicht te krijgen op ervaren moeilijkheden in sociale interactie, communicatie en prikkelverwerking. Zoals bij alle zelfrapportage-instrumenten geldt dat de uitkomsten afhankelijk zijn van zelfinzicht en interpretatie, en daarom altijd in samenhang met andere informatie moeten worden beoordeeld.
Rey Complex Figure Test
De Rey-test onderzoekt visueel-ruimtelijke vaardigheden, planning en geheugen. De manier waarop iemand de figuur kopieert en reproduceert kan informatie geven over detailgerichtheid en organisatie van informatie. Bij autisme wordt vaak gezien dat mensen sterk detailgericht werken, wat zich in deze test kan uiten. De test is echter niet diagnostisch voor autisme, maar kan wel bijdragen aan het bredere cognitieve profiel.
Herkennen van gezichtsuitdrukkingen
Taken waarbij gezichtsuitdrukkingen moeten worden herkend, worden gebruikt om sociale informatieverwerking en emotieherkenning te onderzoeken. Dit sluit aan bij problemen die samenhangen met theory of mind en sociale interpretatie. Moeite met het herkennen of interpreteren van emoties kan een aanwijzing zijn voor problemen in sociale cognitie, maar komt ook voor bij andere psychische aandoeningen. Deze serie bevat 60 foto’s van de gezichten van zes vrouwen en vier mannen. Elk gezicht toont zes verschillende emoties: blijdschap, verdriet, angst, verrassing, afschuw en boosheid. Naast deze 60 foto’s bevat de originele serie ook een neutrale versie van elk gezicht.
Overige
Aanvullend kunnen ook andere instrumenten of onderzoeksvormen worden gebruikt, afhankelijk van de hulpvraag en het klinisch beeld. Denk aan (hetero)anamnese en ontwikkelingsanamnese, interviews zoals het Nederlands Interview voor Diagnostiek van Autismespectrumstoornis bij volwassenen (NIDA), intelligentieonderzoek, taken gericht op centrale coherentie, theory of mind en executieve functies, en aanvullend neuropsychologisch of sensorisch profielonderzoek. Soms worden ook instrumenten gebruikt die specifiek aandacht hebben voor presentatie bij vrouwen, zoals de Autistic Women's Experience (AWE).
Literatuur
- Diagnostiek autisme bij volwassenen - Centrum voor Autisme (2007)
- Ekman P & Friesen WV. Pictures of Facial AffectPalo Alto, CA: Consulting Psychologists Press (1976)
- Rotter JB & Willerman B. The incomplete sentences test as a method of studying personality. Journal of consulting psychology (11: 43-8).