Cocaïne is een stimulerende drug die wordt gewonnen uit de bladeren van de cocaplant. Het middel staat bekend als coke en wordt meestal gesnoven, maar kan ook gerookt of geïnjecteerd worden. Cocaïne werkt snel en krachtig op het centrale zenuwstelsel. Cocaïne werkt snel en krachtig op het centrale zenuwstelsel. In vergelijking met amfetamine is de werking meestal korter en intenser. Juist door die korte werkingsduur is men geneigd om binnen korte tijd opnieuw te gebruiken.
Werking
Cocaïne werkt sterk stimulerend en euforiserend. Kort na gebruik ontstaat een gevoel van energie, zelfvertrouwen en alertheid. Gebruikers ervaren vaak minder remming, meer spraakzaamheid en een toegenomen gevoel van controle. De werking is echter kortdurend, vaak minder dan een uur. Wanneer het effect uitwerkt, volgt een duidelijke rebound (terugslag na gebruik). Daarbij kunnen vermoeidheid, somberheid, prikkelbaarheid en een gevoel van leegte optreden.
Risico’s
Door de korte werkingsduur en de snelle rebound kunnen gebruikers in korte tijd opnieuw gaan gebruiken. Dit vergroot de belasting voor het lichaam en verhoogt het risico op complicaties. Cocaïne verhoogt de hartslag en bloeddruk en vernauwt de bloedvaten. Daardoor kan het lichaam acuut zwaar belast worden. Het gebruik kan leiden tot hartritmestoornissen, een hartinfarct of een hersenbloeding, ook bij relatief jonge en verder gezonde mensen. Psychisch kan cocaïne leiden tot prikkelbaarheid, angst en achterdocht. Bij intensief gebruik kunnen paranoïde klachten of een psychose ontstaan. Na gebruik treden vaak somberheid en uitputting op, wat het risico op herhaald gebruik verder vergroot. Ook het functioneren kan onder druk komen te staan. Relaties, werk of studie kunnen worden beïnvloed door stemmingswisselingen, impulsiviteit en terugkerende vermoeidheid..
Afhankelijkheid
Cocaïne heeft een hoog verslavingspotentieel, mede door de snelle werking en korte duur van het effect. De combinatie van een korte euforische fase en een snelle, onaangename rebound maakt dat gebruikers geneigd zijn om herhaaldelijk te gebruiken. Verslaving ontstaat niet alleen doordat het effect als prettig wordt ervaren, maar ook doordat het moeilijk wordt om de fase na gebruik te verdragen. De rebound kan aanleiding zijn om opnieuw te gebruiken, waardoor een patroon ontstaat van frequent gebruik en verlies van controle. De psychische afhankelijkheid staat meestal op de voorgrond. Craving kan sterk zijn en plotseling optreden, bijvoorbeeld in sociale situaties of bij stress.
Onttrekking en detoxificatie
Wanneer iemand stopt met cocaïne na regelmatig gebruik, kunnen ontwenningsverschijnselen optreden. Deze bestaan vaak uit vermoeidheid, somberheid, prikkelbaarheid en een gevoel van leegte. Ook kan er sprake zijn van sterke craving. De klachten zijn meestal minder lichamelijk uitgesproken dan bij middelen zoals alcohol of benzodiazepinen, maar kunnen psychisch zwaar zijn en het risico op terugval vergroten. Detoxificatie betekent het stoppen met gebruik onder begeleiding. Er is doorgaans geen medische ontgifting nodig om lichamelijke complicaties te voorkomen, maar begeleiding kan helpen bij het opvangen van de ontwenningsfase en het herstellen van slaap en ritme.
Behandeling
Wanneer gebruik van cocaïne leidt tot verlies van controle, aanhoudend gebruik ondanks nadelige gevolgen, of een duidelijke invloed op lichamelijk, psychisch, sociaal of beroepsmatig functioneren, is behandeling aangewezen. Een eerste stap is het onderkennen dat er sprake is van problematisch gebruik of verslaving. Dit inzicht ontbreekt niet zelden, waardoor problemen langere tijd kunnen voortbestaan. Het is belangrijk om contact op te nemen met de huisarts. De huisarts kan psycho-educatie geven over de effecten en risico’s van cocaïnegebruik en zo nodig verwijzen naar de verslavingszorg. De behandeling bestaat in de kern uit psychologische interventies. Er is op dit moment geen bewezen effectieve medicamenteuze behandeling voor afhankelijkheid van cocaïne. Medicatie kan soms worden ingezet om specifieke klachten te verlichten, maar is geen behandeling van de verslaving zelf. De behandeling richt zich op het doorbreken van het gebruikspatroon en op de factoren die het gebruik in stand houden. Daarbij is aandacht voor craving, terugvalmechanismen, emotieregulatie en onderliggende psychische problematiek. Daarnaast dient aandacht te zijn voor de gevolgen van het gebruik voor het dagelijks functioneren, waaronder relaties, werk of opleiding en lichamelijke gezondheid.
Literatuur
- EMCDDA (European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction). Cocaine drug profile.
- GGZ Standaard Drugs (niet-opioïden)
- Trimbos-instituut. Drugsinfo: Cocaïne.