Heroïne is een sterk verdovend middel dat behoort tot de opioïden, stoffen die worden gemaakt uit de papaverplant. Uit het melksap van de papaver wordt opium gewonnen, waaruit morfine kan worden geïsoleerd. Door een chemische bewerking van morfine ontstaat heroïne. Heroïne werd aan het eind van de 19e eeuw ontwikkeld en aanvankelijk toegepast als pijnstiller en hoestmiddel, onder andere bij tuberculose. Al snel bleek dat het middel sterk verslavend is, waarna het medisch gebruik grotendeels werd stopgezet en heroïne in de loop van de 20e eeuw internationaal werd verboden. De heroïne die tegenwoordig wordt gebruikt is vaak versneden met andere stoffen, zoals cafeïne, paracetamol of suikers. Hierdoor kan de sterkte sterk variëren en is de dosering moeilijk voorspelbaar.
Werking
Heroïne heeft een sterk dempend effect op het centrale zenuwstelsel. Kort na gebruik kan een intens gevoel van ontspanning en welbevinden optreden. Bij injectie kan dit gepaard gaan met een snelle, kortdurende roes (de ‘flash’). Het middel vermindert pijn en dempt emoties zoals angst, spanning en verdriet. Gebruikers kunnen zich warm, veilig en onverschillig voelen, waarbij de aandacht zich naar binnen keert. Lichamelijk vertraagt heroïne de ademhaling en hartslag en vernauwt het de pupillen. Ook worden de darmen trager, wat kan leiden tot obstipatie. Wanneer het effect uitwerkt, treedt een duidelijke rebound op, met onrust, spanning en een sterke drang om opnieuw te gebruiken.
Waarom gebruiken mensen het?
Heroïne wordt vaak gebruikt vanwege het krachtige verdovende effect. Het kan lichamelijke en psychische pijn tijdelijk naar de achtergrond drukken. Voor sommige mensen krijgt het gebruik een duidelijke functie, bijvoorbeeld om om te gaan met spanning, angst, somberheid of traumatische ervaringen. Juist wanneer heroïne deze functie krijgt, neemt het risico op afhankelijkheid sterk toe.
Risico’s
De risico’s van heroïne zijn groot en hangen samen met zowel de directe werking als de manier van gebruik. Een belangrijk risico is een overdosis. Heroïne remt de ademhaling, en bij een te hoge dosis kan dit leiden tot bewusteloosheid en overlijden. Dit risico is extra groot doordat de sterkte van het middel vaak onbekend is en kan variëren. Het combineren van heroïne met andere dempende middelen, zoals alcohol of benzodiazepinen, vergroot het risico op ademhalingsdepressie en overlijden aanzienlijk. Bij injecterend gebruik kunnen infecties ontstaan, zoals huidinfecties, ontstekingen van bloedvaten en hartkleppen, en overdraagbare aandoeningen zoals hepatitis of hiv, vooral bij onhygiënisch gebruik. Doordat heroïne pijn onderdrukt, kunnen lichamelijke klachten of ziekten onopgemerkt blijven. Langdurig gebruik leidt vaak tot lichamelijke achteruitgang en een duidelijke verslechtering van het dagelijks functioneren, met problemen op sociaal en beroepsmatig gebied.
Gebruik
- Zuigen ('chinezen'): op stukje aluminiumfolie verhit, de dampen worden opgezogen en komen zo in de longen terecht.
- Per injectie: opgelost in water en zuur en verhit, de oplossing wordt in een ader gespoten.
- Roken: vermengd met tabak, gerookt.
- Snuiven
Voorkomen
Het aantal heroïnegebruikers in Nederland ligt volgens schattingen tussen de 25.000 en 28.000. De laatste jaren komen er steeds minder gebruikers bij. Een deel van de gebruikers ziet zich gedwongen om langs criminele weg aan geld te komen. Een (heroïne)verslaafde leeft alleen maar voor de dope en verder heeft hij volslagen lak aan de wereld en de mensen om hem heen.
Afhankelijkheid
Heroïne is sterk verslavend. Lichamelijke afhankelijkheid treedt snel op. Het lichaam went in korte tijd aan het middel, waardoor steeds meer nodig is om hetzelfde effect te bereiken. Wanneer heroïne is uitgewerkt, ontstaan vaak snel hevige ontwenningsverschijnselen, zoals zweten, rillen, kippenvel, een loopneus, misselijkheid, braken, diarree, spier- en botpijn, slapeloosheid en een sterke lichamelijke onrust. Juist doordat deze klachten zo heftig zijn, komt iemand gemakkelijk in een vicieuze cirkel terecht van opnieuw gebruiken om zich weer enigszins normaal te voelen. Daarnaast ontstaat ook psychische afhankelijkheid. Heroïne verdooft niet alleen lichamelijke pijn, maar ook angst, spanning, verdriet en leegte. Daardoor wordt stoppen extra moeilijk. De terugval wordt niet alleen gevoed door craving, maar ook door de combinatie van ontwenningsklachten, psychische afhankelijkheid en de moeite om zonder heroïne opnieuw structuur in het leven te brengen.
Detoxificatie
Stoppen met heroïne is voor mensen die afhankelijk zijn geworden een grote opgave. Onttrekking is meestal niet levensbedreigend, maar kan wel zeer zwaar verlopen. Zonder medicamenteuze ondersteuning zijn de klachten vaak heftig en houden ze meestal meerdere dagen tot ongeveer een week aan. Daarom gebeurt afkicken bij voorkeur onder medische begeleiding, meestal binnen de verslavingszorg. Een belangrijk hulpmiddel daarbij is methadon, een langwerkend opioïde dat via de mond wordt ingenomen en langer werkt dan heroïne. Daardoor ontstaat meer stabiliteit en vraagt het lichaam minder snel om een nieuwe dosis. Dat kan helpen om de voortdurende cyclus van zoeken, gebruiken en ontwennen te doorbreken.
Behandeling
Wanneer sprake is van heroïneverslaving is snelle en intensieve behandeling nodig. In de praktijk begint dit meestal met medische stabilisatie en detoxificatie, vaak binnen de verslavingszorg of een klinische setting. Omdat de ontwenningsverschijnselen heftig zijn en het lichaam snel afhankelijk raakt, wordt vaak gebruikgemaakt van substitutietherapie, bijvoorbeeld met methadon. Dit is een langwerkend opioïde dat helpt om ontwenningsklachten te verminderen en stabiliteit te creëren. In veel gevallen wordt methadon niet alleen gebruikt bij het afkicken, maar ook als onderhoudsbehandeling, om terugval te voorkomen en een stabieler dag- en nachtritme mogelijk te maken. Behandeling van heroïneverslaving gaat vrijwel altijd verder dan alleen het stoppen met gebruik. Door het langdurige gebruik zijn vaak ernstige psychosociale problemen ontstaan, zoals schulden, verlies van werk of woning, problemen met justitie en beschadigde relaties. Daarom is een integrale aanpak nodig, waarin medische behandeling wordt gecombineerd met begeleiding op sociaal en maatschappelijk gebied. Daarnaast richt de behandeling zich op het doorbreken van het gebruikspatroon, het omgaan met craving en het herstellen van structuur in het dagelijks leven. Dit vraagt meestal langdurige begeleiding. Herstel verloopt vaak in stappen en terugval komt regelmatig voor. Niet alleen door de sterke lichamelijke afhankelijkheid, maar ook doordat het middel een centrale rol is gaan spelen in het dagelijks functioneren. Juist daarom is continuïteit van zorg en begeleiding essentieel. In veel gevallen is behandeling alleen haalbaar binnen gespecialiseerde verslavingszorg.
Literatuur
- Jellinek. Heroïne en risico’s.
- GGZ Standaard Stoornissen in het gebruik van opioïden.
- National Institute on Drug Abuse. Heroin Research Report.
- Trimbos-instituut. Drugsinfo: heroïne.