Neurofeedback, ook wel EEG-neurofeedback of neurotherapie genoemd, is een vorm van biofeedback waarbij hersenactiviteit in real time wordt gemeten en teruggekoppeld aan de gebruiker. De methode is gebaseerd op operante conditionering: wanneer bepaalde patronen van hersenactiviteit optreden, krijgt de gebruiker directe feedback, bijvoorbeeld via beeld, geluid of een spel. Het uitgangspunt is dat iemand zo geleidelijk meer invloed leert uitoefenen op bepaalde aspecten van de eigen hersenactiviteit.
Omschrijving
Neurofeedback is geen psychotherapie, maar een training waarbij elektrische hersenactiviteit, meestal gemeten met een EEG, zichtbaar of hoorbaar wordt gemaakt. Tijdens de training leert iemand om bepaalde patronen van hersenactiviteit beter te reguleren. De methode wordt onder meer onderzocht en toegepast bij aandacht- en concentratieproblemen, angstklachten, slaapproblemen en sommige andere neurologische of psychiatrische aandoeningen.
Werkingsmechanismen
Bij neurofeedback worden elektroden op de hoofdhuid geplaatst om hersenactiviteit te meten. Die activiteit wordt door een computer omgezet in directe feedback. Wanneer het gewenste patroon optreedt, volgt een belonend signaal, bijvoorbeeld een geluid, een animatie of het verder spelen van een videogame. Zo probeert men zelfregulatie van hersenactiviteit aan te leren. Daarbij wordt vaak verondersteld dat training van aandacht en regulatie via herhaling kan leiden tot duurzamere verandering, maar de precieze mechanismen en de klinische betekenis daarvan zijn nog niet volledig opgehelderd.
Toepassing en evidentie
Neurofeedback wordt vooral genoemd bij ADHD, maar de wetenschappelijke onderbouwing is wisselend. Een grote systematische review en meta-analyse uit 2025 vond geen bewijs op groepsniveau dat neurofeedback als op zichzelf staande behandeling voor ADHD effectief is. Dat betekent niet dat niemand er baat bij kan hebben, maar wel dat de plaats van neurofeedback binnen richtlijnen en reguliere behandeling vooralsnog beperkt is. Daarom is het beter om neurofeedback te beschrijven als een aanvullende of experimentele interventie dan als een standaardbehandeling.
Techniek
Een neurofeedbacksessie begint meestal met het aanbrengen van EEG-sensoren op de hoofdhuid. Vervolgens kijkt of luistert de cliënt naar feedback die samenhangt met de gemeten hersenactiviteit. De training is doorgaans niet-invasief en wordt vaak in meerdere sessies aangeboden. Neurofeedback neemt binnen de rubriek neuromodulatie een wat eigen plaats in: anders dan TMS, ECT of DBS is het geen vorm van hersenstimulatie, maar een training gericht op zelfregulatie van hersenactiviteit.
Literatuur
- Westwood SJ et al. (2025). Neurofeedback for attention-deficit/hyperactivity disorder: A systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry.
- Marzbani H, Marateb HR & Mansourian M. (2016). Neurofeedback: A comprehensive review on system design, methodology and clinical applications. Basic and Clinical Neuroscience.