EMDR is ontwikkeld door de Joods-Amerikaanse psycholoog Francine Shapiro. Eind jaren tachtig beschreef zij hoe het combineren van traumatische herinneringen met bilaterale stimulatie, aanvankelijk vooral oogbewegingen, kon leiden tot afname van emotionele lading. In 1989 verscheen haar eerste publicatie, waarna EMDR zich ontwikkelde tot een geprotocolleerde en internationaal toegepaste traumabehandeling.
Omschrijving
EMDR is een traumagerichte psychotherapie die vooral wordt toegepast bij posttraumatische stressstoornis. Tijdens de behandeling roept de patiënt een belastende herinnering op, terwijl tegelijkertijd een vorm van bilaterale stimulatie wordt aangeboden, meestal oogbewegingen, maar soms ook geluiden of afwisselende tikjes. Het doel is dat de herinnering haar overweldigende emotionele kracht verliest en beter in het geheugen wordt verwerkt. Internationale richtlijnen beschouwen EMDR als een evidence-based behandeling voor PTSS.
Werkingsmechanismen
Het werkingsmechanisme van EMDR wordt meestal verklaard vanuit belasting van het werkgeheugen. Wanneer iemand tegelijkertijd een traumatische herinnering oproept en een aandachtvragende taak uitvoert, zoals het volgen van snelle oogbewegingen, wordt de herinnering vaak minder levendig en minder emotioneel. Deze werkgeheugenhypothese is een belangrijke verklaring, maar niet de enige. Ook andere modellen, zoals veranderingen in aandacht, emotionele verwerking en geheugenintegratie, spelen in de literatuur een rol. Het is daarom beter om het mechanisme niet als volledig opgehelderd te beschouwen.
Techniek
EMDR verloopt volgens een gestructureerd protocol van acht fasen, waaronder anamnese en behandelplanning, voorbereiding, beoordeling van de doelherinnering, desensitisatie, installatie van een positievere cognitie, lichaamsscan, afsluiting en herwaardering in een volgende sessie. Tijdens de verwerkingsfase richt de patiënt zich op een specifieke herinnering, de bijbehorende negatieve overtuiging en de lichamelijke spanning, terwijl de therapeut bilaterale stimulatie aanbiedt. Een belangrijk kenmerk van EMDR is dat de patiënt de traumatische ervaring niet telkens uitgebreid onder woorden hoeft te brengen.
Literatuur
- Shapiro F. (2018). Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy (3rd ed.). Guilford Press.
- American Psychological Association. (2025). Clinical practice guideline for the treatment of posttraumatic stress disorder (PTSD) in adults.
- National Institute for Health and Care Excellence. (2018, reviewed 2025). Post-traumatic stress disorder (NG116).