Wat is MBCT?
Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT) is een behandelprogramma dat elementen uit de cognitieve gedragstherapie combineert met mindfulness-training. Het werd ontwikkeld om terugval bij mensen met recidiverende depressies te voorkomen, maar wordt inmiddels ook gebruikt bij actieve depressie, angststoornissen en andere vormen van emotionele ontregeling. MBCT helpt mensen om anders te reageren op gedachten en gevoelens, waardoor automatische patronen van piekeren, zelfkritiek en vermijding minder grip krijgen.
Wat houdt MBCT in?
MBCT bestaat uit acht wekelijkse groepssessies van ongeveer twee uur. De training bevat onder meer een bodyscan, zitmeditatie, loopmeditatie, mindful bewegen (Hatha-yoga) en oefeningen om met aandacht dagelijkse activiteiten te doen. Thuis oefenen is een belangrijk onderdeel: deelnemers wordt gevraagd om gemiddeld 45 minuten per dag aan mindfulnessoefeningen te besteden, vaak met audiobegeleiding. Daarnaast bevat MBCT psycho-educatie over depressie, terugval en automatische gedachten. Deelnemers leren herkennen welke signalen wijzen op een terugkerend patroon van somberheid, en maken een persoonlijk actieplan om sneller in te grijpen. Een essentieel element van MBCT is de houding van acceptatie: moeilijke gedachten en emoties hoeven niet direct bestreden of veranderd te worden, maar kunnen opgemerkt worden als voorbijgaande mentale gebeurtenissen.
Hoe werkt het?
MBCT richt zich niet zozeer op het veranderen van de inhoud van gedachten (zoals bij klassieke CGT), maar op de relatie tot die gedachten. Dit vergroot de zogeheten metacognitieve bewustwording: het besef dat gedachten geen feiten zijn. Hierdoor neemt cognitieve reactiviteit af, waardoor sombere momenten minder snel uitgroeien tot een depressieve episode. Verschillende psychologische en neurobiologische mechanismen spelen hierin een rol. Mindfulness vermindert rumineren en verhoogt het vermogen om aandacht bewust te richten, wat flexibiliteit in denken en gedrag vergroot. Daarnaast laten neuroimaging-studies zien dat mindfulness samenhangt met meer activiteit in prefrontale gebieden (aandacht, emotieregulatie) en minder activiteit in de amygdala tijdens emotioneel beladen taken. Dit ondersteunt de gedachte dat mindfulness de regulatie van emoties verbetert.
Voor welke klachten is MBCT effectief?
De meeste onderzoeken naar MBCT richten zich op terugvalpreventie bij mensen met recidiverende depressies in remissie. Verder wordt MBCT ingezet bij een scala aan angst- en stemmingsstoornissen.
Literatuur
Basis van MBCT: theoretische fundament en originele behandelprotocol
- Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2002). Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Depression: A New Approach to Preventing Relapse. Guilford Press.
- – Het originele MBCT-handboek; basis van de 8-weekse training.
- Williams, J. M. G., Teasdale, J. D., Segal, Z. V., & Kabat-Zinn, J. (2007). The Mindful Way Through Depression. Guilford Press.
- – Toegankelijke versie voor cliënten, inclusief audio-oefeningen.
- Kabat-Zinn, J. (1990). Full Catastrophe Living. Dell.
- – De grondslag van MBSR, waar MBCT uit voortkomt.
Theorie: effecten op aandacht, meta-awareness en hersennetwerken
- Bishop S. R. et al. (2004). Mindfulness: A Proposed Operational Definition. Clinical Psychology: Science and Practice.
- Baer R. A. et al. (2006). Using Self-Report to Explore Facets of Mindfulness. Assessment.
- Jha A. et al. (2010). Protective Effects on Working Memory. Emotion.
- Farb N. et al. (2007, 2010). Neural correlates van mindfulness, incl. “attending to the present.” SCAN / Emotion.
Relapsepreventie bij depressie
- Teasdale et al. (2000). Prevention of Relapse in Major Depression via MBCT. JCCP.
- Ma & Teasdale (2004). Replicatie van relapsepreventie-resultaten. JCCP.
- Godfrin & van Heeringen (2010). Large RCT: relapse in recurrent depression. Behavior Research & Therapy.
- Bondolfi et al. (2010). Zwitserse RCT in publieke GGZ-setting. Journal of Affective Disorders.
- Kuyken et al. (2008). MBCT versus onderhoudsantidepressiva. JCCP.
- Segal et al. (2010). MBCT + AD + placebo voor terugval; “unstable remitters” studie. Archives of General Psychiatry.
Actieve depressie en treatment-resistant depression
- Finucane & Mercer (2006). MBCT voor actieve depressie in de eerstelijn. BMC Psychiatry.
- Kingston et al. (2007). MBCT voor residuele depressie. Psychology and Psychotherapy.
- Manicavasgar et al. (2011). Directe vergelijking MBCT vs CBT bij niet-melancholische depressie. Journal of Affective Disorders.
- Kenny & Williams (2007). MBCT bij TRD. Behavior Research & Therapy.
- Eisendrath et al. (2008, 2011). MBCT bij TRD: pilotstudies en protocolontwikkeling. Psychotherapy & Psychosomatics / CB Practice.
Angststoornissen (beperkte evidentie)
- Evans et al. (2008). MBCT voor gegeneraliseerde angststoornis (GAS). J Anxiety Disorders.
- Yook et al. (2008). MBCT bij angst + slapeloosheid. Journal of Nervous and Mental Disease.
- Kim et al. (2009). MBCT als toevoeging bij GAS of paniek terwijl medicatie wordt voortgezet. Depression and Anxiety.
Bipolaire stoornis
- Williams et al. (2008). MBCT bij bipolar disorder: effect op tussenepisodisch functioneren. Journal of Affective Disorders.
- Miklowitz et al. (2009). Pilot MBCT bij bipolaire stoornis. International Journal of Cognitive Therapy.
- Weber et al. (2010). MBCT bij bipolaire stoornis: haalbaarheidsstudie. European Psychiatry.
Reviews (Werking en effectivteit)
- Hofmann et al. (2010). Meta-analyse mindfulness-based therapies bij angst en depressie. JCCP.
- Sipe & Eisendrath (2012). Mindfulness-Based Cognitive Therapy: Theory and Practice. Canadian Journal of Psychiatry. (bestand dat je aanleverde)