Een zorgmachtiging is een beslissing van de rechter waarmee verplichte zorg kan worden toegepast bij iemand met een psychiatrische stoornis. In de zorgmachtiging staat welke vormen van zorg zonder toestemming mogen worden gegeven, bijvoorbeeld opname of behandeling met medicatie. Een zorgmachtiging wordt aangevraagd wanneer er sprake is van ernstig nadeel en vrijwillige zorg niet mogelijk is. In acute situaties wordt eerst een crisismaatregel genomen; bij minder spoedeisende situaties verloopt de procedure via een zorgmachtiging.
Verplichte zorg
In de zorgmachtiging wordt precies vastgelegd welke vormen van verplichte zorg zijn toegestaan. Verplichte zorg mag alleen worden toegepast als dit noodzakelijk is en er geen minder ingrijpende alternatieven zijn. In noodsituaties kan tijdelijk ook zorg worden toegepast die niet in de zorgmachtiging is opgenomen, als dit direct nodig is om ernstig nadeel te voorkomen.
Duur zorgmachtiging
Een eerste zorgmachtiging wordt meestal voor een beperkte periode afgegeven, vaak tot maximaal zes maanden. Daarna kan de rechter de machtiging verlengen als de situatie dat vereist. Bij langdurige verplichte zorg kan de verlenging voor een langere periode worden afgegeven, binnen de wettelijke kaders.
Procedure
Een zorgmachtiging wordt voorbereid wanneer er zorgen zijn over iemands veiligheid of gezondheid. Dit kan worden gesignaleerd door naasten, hulpverleners of andere betrokkenen. De officier van justitie beoordeelt of een aanvraag wordt voorbereid. Daarbij worden verschillende stukken opgesteld, zoals een medische verklaring, een zorgplan en – indien aanwezig – een zorgkaart of zelfbindingsverklaring. De rechter beoordeelt uiteindelijk of aan de wettelijke voorwaarden is voldaan en beslist of een zorgmachtiging wordt verleend en welke vormen van verplichte zorg zijn toegestaan.
De patiënt
De patiënt heeft het recht om tijdens de procedure zijn of haar mening te geven. Dit kan onder meer tijdens het onderzoek door de psychiater en tijdens de zitting bij de rechter. De patiënt kan aangeven hoe hij of zij de situatie ervaart en welke zorg wel of niet gewenst is. Instrumenten zoals een zorgkaart of een eigen plan van aanpak kunnen daarbij helpen.
Ondersteuning
De patiënt heeft recht op ondersteuning door een advocaat. Daarnaast kan een patiëntenvertrouwenspersoon (PVP) helpen bij het begrijpen van de procedure, het formuleren van standpunten en het uitoefenen van rechten.