De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) regelt wanneer en hoe verplichte zorg kan worden toegepast bij mensen met een psychiatrische stoornis. De wet is op 1 januari 2020 in werking getreden en vervangt de eerdere Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ). De Wvggz geldt wanneer een psychiatische stoornis leidt tot gedrag dat ernstig nadeel veroorzaakt voor de patiënt zelf of voor anderen. Het doel van de wet is enerzijds bescherming van de patiënt, en anderzijds het zoveel mogelijk voorkómen van verplichte zorg. Wanneer verplichte zorg toch noodzakelijk is, moet deze zo beperkt en zo kort mogelijk worden toegepast. Bij jeugdigen is er extra aandacht voor de mogelijke gevolgen van verplichte zorg voor de ontwikkeling.
Uitgangspunten
De Wvggz gaat uit van een aantal belangrijke principes. Verplichte zorg is een laatste middel en wordt alleen toegepast als vrijwillige zorg niet mogelijk is. Daarbij wordt steeds gekozen voor de minst ingrijpende vorm van zorg. De zorg moet in verhouding staan tot het risico en gericht zijn op het wegnemen van het ernstig nadeel. De wet benadrukt daarnaast het belang van zorg op maat en voortdurende evaluatie van de behandeling.
Verplichte zorg buiten een instelling
Een belangrijk verschil met de eerdere BOPZ is dat verplichte zorg niet meer uitsluitend gekoppeld is aan opname. Onder de Wvggz kan verplichte zorg ook ambulant worden toegepast, bijvoorbeeld in de thuissituatie. Dit maakt het mogelijk om ingrijpende opname te voorkomen, wanneer behandeling ook op een minder belastende manier kan plaatsvinden.
Invloed van de cliënt
De patiënt houdt ook bij verplichte zorg zoveel mogelijk invloed op de behandeling. Hulpverleners moeten de zorg zorgvuldig voorbereiden, multidisciplinair afstemmen en regelmatig evalueren. De wensen en voorkeuren van de patiënt worden daarbij betrokken, tenzij deze niet verenigbaar zijn met goede zorg. De wet versterkt de rechtspositie van de patiënt, onder meer door meer mogelijkheden om bezwaar te maken en door betrokkenheid van naasten in het proces.
Voorwaarden voor verplichte zorg
Verplichte zorg mag alleen worden toegepast als aan strikte voorwaarden is voldaan. Er moet sprake zijn van een psychiatrische stoornis die leidt tot ernstig nadeel. Vrijwillige zorg is niet mogelijk of onvoldoende. Daarnaast moet verplichte zorg noodzakelijk zijn om het nadeel weg te nemen, in verhouding staan tot het probleem en naar verwachting effectief zijn.
Zorgmachtiging en crisismaatregel
De Wvggz kent twee juridische routes voor het toepassen van verplichte zorg. Een zorgmachtiging wordt verleend door de rechter en maakt het mogelijk om verplichte zorg gedurende een langere periode toe te passen. In de machtiging wordt vastgelegd welke vormen van zorg zijn toegestaan. Een crisismaatregel wordt genomen door de burgemeester in een acute situatie waarin onmiddellijk ingrijpen noodzakelijk is. Deze maatregel is tijdelijk en wordt zo nodig door de rechter beoordeeld en verlengd.
Plaats binnen het geheel
De Wvggz heeft betrekking op mensen met een psychische stoornis. Voor andere doelgroepen, zoals mensen met dementie of een verstandelijke beperking, geldt de Wet zorg en dwang (Wzd).
Meer informatie
Meer informatie over de uitvoering van de Wvggz is te vinden op dwangindezorg.nl en via overheid.nl, waar ook de volledige wettekst beschikbaar is.