Ayahuasca is een psychedelische drank die traditioneel wordt gebruikt in rituele en spirituele contexten in delen van Zuid-Amerika, met name in het Amazonegebied. De drank wordt bereid uit de Banisteriopsis caapi-liaan in combinatie met planten die DMT (dimethyltryptamine) bevatten, een sterk bewustzijnsveranderende stof. In de afgelopen decennia is ayahuasca ook buiten deze context bekender geworden, onder andere bij mensen die op zoek zijn naar persoonlijke groei, zingeving of verlichting van psychische klachten.
Werking
Ayahuasca heeft een sterk bewustzijnsveranderend effect. Gebruikers ervaren vaak intense veranderingen in waarneming, denken en gevoel. Visuele en auditieve hallucinaties komen veel voor, evenals een sterke emotionele beleving. De ervaring kan diepgaand en confronterend zijn. Gedachten, herinneringen en gevoelens kunnen in versterkte vorm naar voren komen. Daarnaast treden vaak lichamelijke reacties op, zoals misselijkheid, braken en diarree. De werking houdt meerdere uren aan en kan als ingrijpend worden ervaren.
Waarom gebruiken mensen het?
Ayahuasca wordt vaak gebruikt met het idee dat het kan leiden tot inzicht, verwerking of genezing. Mensen zoeken het middel soms op in de hoop beter te begrijpen wat er in hen speelt of om psychische klachten te verminderen. De ervaring kan inderdaad intens en betekenisvol aanvoelen. Tegelijk is het belangrijk om te beseffen dat ayahuasca geen behandeling is. Wat tijdens een sessie wordt beleefd, zijn geen “nieuwe waarheden”, maar vaak een versterkte en veranderde beleving van bestaande gedachten en gevoelens. Zonder verdere verwerking en begeleiding in het dagelijks leven leiden deze ervaringen doorgaans niet tot blijvende verandering.
Risico’s en gevolgen
De risico’s van ayahuasca hangen sterk samen met de samenstelling van de drank, de intensiteit van de ervaring, de psychische kwetsbaarheid van de gebruiker en de setting waarin het middel wordt gebruikt. Een belangrijk risico is dat ayahuasca een MAO-remmend effect heeft. Daardoor kan combinatie met bepaalde middelen en medicijnen gevaarlijk zijn. Dat geldt onder andere voor antidepressiva van het SSRI- of TCA-type, dextromethorfan, amfetamine, MDMA en serotonerge opioïden zoals tramadol. Ook antihistaminica en bloeddrukverlagers kunnen problemen geven. Zulke combinaties kunnen onder meer leiden tot een serotoninesyndroom of andere ernstige lichamelijke ontregeling.
Ayahuasca is ongeschikt voor mensen met een psychiatrische stoornis of met een verhoogde kwetsbaarheid daarvoor, bijvoorbeeld door familiaire belasting, traumatische jeugdervaringen (ACE) of psychosegevoeligheid. De ervaring is niet te sturen en kan bestaande kwetsbaarheid versterken of psychische ontregeling uitlokken.
Op korte termijn kunnen verwarring, angst, achterdocht, paniek en het gevoel dood te gaan optreden. Ook lichamelijke klachten zoals misselijkheid, braken en diarree komen veel voor. In sommige gevallen kan ayahuasca een acute psychose uitlokken, met wanen, hallucinaties en hevige angst. Op langere termijn zijn langdurige klachten beschreven die passen bij posttraumatische stress, zoals verhoogde waakzaamheid, huilbuien en woede-uitbarstingen.
Drugstherapieën buiten reguliere zorg
Net als bij andere psychedelische middelen wordt ayahuasca buiten het reguliere zorgsysteem aangeboden als vorm van ‘healing’, ‘ceremonie’ of therapie. Daarbij worden soms claims gedaan over het behandelen van trauma, depressie of verslaving. Deze claims zijn misleidend. Er is geen sprake van een erkende behandeling zoals die binnen de reguliere geestelijke gezondheidszorg wordt toegepast. Buiten een gecontroleerde setting ontbreekt vaak screening, begeleiding en nazorg, wat risico’s met zich meebrengt, vooral voor kwetsbare mensen. Ayahuasca is in Nederland verboden, maar wordt desondanks nog aangeboden, vaak buiten regulier toezicht.
Afhankelijkheid en gebruik
Ayahuasca leidt doorgaans niet tot een klassiek patroon van afhankelijkheid zoals bij stimulerende of verdovende middelen. Het gebruik is meestal episodisch. Wel kan er een psychologische aantrekkingskracht ontstaan, waarbij iemand herhaaldelijk op zoek gaat naar nieuwe ervaringen of inzichten. Dit kan een manier worden om problemen te vermijden in plaats van ze in het dagelijks leven aan te gaan.
Literatuur
- Jellinek. Risico’s van DMT en ayahuasca.
- Sousa GM de et al. Moderators of ayahuasca's biological antidepressant action. Front Psychiatry. 2022 Dec 5;13:1033816. doi: 10.3389/fpsyt.2022.1033816. PMID: 36545037; PMCID: PMC9760741
- Trimbos-instituut. Drugsinfo: Ayahuasca.
- KRO-NCRV Pointer (2024). Experts uiten zorgen over drugstherapieën.