De diagnostiek van boulimia nervosa heeft als doel het eetpatroon, de frequentie van eetbuien en compensatiegedrag, de cognitieve kenmerken van de stoornis en eventuele bijkomende problematiek nauwkeurig in kaart te brengen. De diagnose wordt gesteld volgens de criteria van de DSM-5 TR. Als iemand niet volledig aan alle criteria voldoet, terwijl er wel sprake is van een eetstoornis met duidelijke lijdensdruk, kan de classificatie "Andere gespecificeerde voedings- of eetstoornis" passende zijn. De subtypeaanduiding wordt dan gekozen op basis van de kenmerken waar het klinisch beeld het meest op lijkt. Een zorgvuldige diagnostiek richt zich niet alleen op eetbuien en compensatiegedrag, maar ook op psychische, sociale en lichamelijke aspecten en op factoren die het herstel kunnen ondersteunen of juist belemmeren.
Anamnestisch onderzoek
In de anamnese worden de kernsymptomen van boulimia nervosa uitgevraagd. Dit omvat preoccupatie met eten, terugkerende eetbuien, compensatiegedrag zoals braken, laxeren, gebruik van diuretica of andere middelen, perioden van lijnen, restrictie of overmatig bewegen. Ook wordt aandacht besteed aan negatieve lichaamsbeleving en de mate waarin lichaamsvorm en gewicht het zelfbeeld bepalen. Psychologische klachten staan vaak op de voorgrond. Veel patiënten beschrijven een laag zelfbeeld, moeite met reguleren van emoties, perfectionisme en angst. Daarnaast wordt gekeken naar aanlegfactoren en uitlokkende omstandigheden, waaronder familiegeschiedenis, ontwikkelingsproblematiek, ervaringen van pesten of traumatische gebeurtenissen.
Omdat boulimia nervosa gepaard kan gaan met een breed spectrum aan lichamelijke klachten, is medische beoordeling noodzakelijk. De arts beoordeelt of er tekenen zijn van onderliggende somatische aandoeningen die eetgedrag kunnen verklaren of complicaties kunnen veroorzaken, zoals elektrolytstoornissen of hartklachten. Bij twijfel of bij lichamelijke risico’s wordt de patiënt doorverwezen naar een somatisch specialist.
Comorbiditeit speelt een belangrijke rol bij de diagnostiek. Stemmings- en angstklachten, middelengebruik, impulsiviteit en persoonlijkheidsproblematiek komen regelmatig voor en moeten zorgvuldig worden meegewogen.
Aandachtspunten in diagnostiek
Bij voorkeur worden naasten betrokken bij het diagnostisch proces, tenzij dit onveilig is, bijvoorbeeld bij huiselijk geweld of andere risico’s. Naasten hebben vaak een goed zicht op veranderingen in eetgedrag, stemming, functioneren en impulsief of risicovol gedrag. Een belangrijk aandachtspunt is dat veel psychiatrische symptomen, zoals angst-, dwang en stemmingsklachten en prikkelbaarheid, deels het gevolg kunnen zijn van de ontregeling die met de eetstoornis samenhangt. Het is daarom relevant om te onderzoeken welke klachten al bestonden vóór het ontstaan van de eetstoornis en welke daarna zijn ontstaan.
Meetinstrumenten
Het semigestructureerde interview Eating Disorder Examination (EDE) wordt beschouwd als de gouden standaard voor het vastleggen van symptomen en het bepalen van het type eetstoornis. Dit interview geeft inzicht in eetbuien, compensatiegedrag, eetregels, lichaamsbeleving en de impact van de stoornis op het functioneren. Het wordt bij voorkeur afgenomen door een hierin geschoolde behandelaar.
De zelfrapportagevariant, de EDE-Q, kan worden gebruikt om de ernst van de symptomen en het beloop in de tijd te volgen. De vragenlijsten richten zich vooral op cognities en attitudes rond eten, gewicht en lichaamsbeeld en geven daarmee aanvullende informatie naast het klinisch interview. Voor aanvullende diagnostiek kunnen instrumenten worden gebruikt die lichaamsattitude of onderliggende psychologische factoren meten, zoals de LAV of de EDI-3. Wanneer er aanwijzingen zijn voor comorbide psychische problematiek, worden vragenlijsten of interviews ingezet die passen bij de vermoedelijke comorbide stoornis. Het verzamelen van informatie gebeurt zorgvuldig en gedoseerd; het doel is om gerichte en relevante diagnostiek in te zetten zonder de patiënt te overvragen.
Literatuur
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
- Fairburn CG, Cooper Z, & O’Connor M. (2008). Eating Disorder Examination (EDE) and EDE-Q: A review of the assessment of eating disorders. In C. G. Fairburn (Ed.), Cognitive Behavior Therapy and Eating Disorders (pp. 309–334). Guilford Press.
- Mond JM, Hay PJ, Rodgers B & Owen C. (2006). Eating Disorder Examination Questionnaire (EDE-Q): Norms for young adult women. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 53–62. https://doi.org/10.1016/j.brat.2004.12.003
- Brown TA, Chorpita BF & Barlow DH. (1997). Structural relationships among dimensions of the DSM-IV anxiety and mood disorders and dimensions of negative affect, positive affect, and autonomic arousal. Journal of Abnormal Psychology, 106(3), 403–413. (relevant voor comorbide symptomen)
- First MB, Williams JBW, Karg RS & Spitzer RL. (2016). Structured Clinical Interview for DSM-5 Disorders — Clinician Version (SCID-5-CV). American Psychiatric Association Publishing.
- Garner DM. (2004). Eating Disorder Inventory-3 (EDI-3): Professional Manual. Psychological Assessment Resources.
- Cooper Z & Fairburn CG. (2011). The development and validation of the Body Shape Questionnaire (BSQ). International Journal of Eating Disorders, 34(4), 584–597. (gerelateerd aan lichaamsbeleving)
- National Institute for Health and Care Excellence. (2017). Eating disorders: Recognition and treatment (NICE Guideline NG69). NICE Publishing.
- Fairburn CG & Thompson-Brenner H. (2009). Transdiagnostic processes and treatment of eating disorders. International Journal of Eating Disorders, 42(3), 241–257. (over overlap in diagnosestelling en comorbiditeit)
- Stewart SM & Lam TH. (1994). The assessment of eating attitudes in Chinese adolescents: The reliability and validity of the Eating Attitudes Test. Psychological Assessment, 6(3), 345–347. (brede toetsschaal, relevant voor screening).
- Treasure J, Claudino AM & Zucker N. (2010). Eating disorders. The Lancet, 375(9714), 583–593. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(09)61748-7
- Zorgstandaard Eetstoornissen: Boulimia Nervosa (2025).