Cannabis is een verzamelnaam voor producten afkomstig van de hennepplant (Cannabis sativa). De meest gebruikte vormen zijn wiet (gedroogde bloemtoppen) en hasj (samengeperste hars van de plant). De belangrijkste psychoactieve stof is THC (delta-9-tetrahydrocannabinol). THC beïnvloedt de hersenen en verandert stemming, waarneming en denken. Cannabis wordt vaak gerookt, maar kan ook worden verdampt of verwerkt in voedsel.
Werking
Cannabis heeft een dempend en stemmingsveranderend effect. Gebruikers ervaren vaak ontspanning, een veranderde beleving van tijd en een versterking van zintuiglijke indrukken, zoals muziek en kleuren. Ook kan het gevoel van plezier toenemen, wat zich soms uit in lachen zonder duidelijke aanleiding. Tegelijk heeft cannabis invloed op cognitieve functies. Het concentratievermogen, reactievermogen en kortetermijngeheugen nemen af. Dit kan zich bijvoorbeeld uiten in moeite om een gesprek te volgen of gedachten vast te houden. De lichamelijke effecten bestaan onder andere uit een droge mond, rode ogen, een versnelde hartslag en een gevoel van loomheid of zwaarte in het lichaam. Wanneer het effect uitwerkt, kan een lichte rebound optreden, met vermoeidheid, prikkelbaarheid of een sombere stemming. Deze terugslag is doorgaans minder uitgesproken dan bij stimulerende middelen.
Waarom gebruiken mensen het?
Cannabis wordt vaak gebruikt om te ontspannen of om afstand te nemen van spanning en stress. Het middel kan helpen om gedachten te vertragen en emoties minder intens te ervaren. Voor sommige mensen heeft het gebruik een duidelijkere psychische functie. Het kan dienen als manier om om te gaan met angst, somberheid, innerlijke onrust of slaapproblemen. Juist wanneer cannabis wordt gebruikt om dergelijke klachten te reguleren, neemt het risico op regelmatig en afhankelijk gebruik toe.
Risico’s
De effecten van cannabis verschillen sterk per persoon en zijn mede afhankelijk van de dosering, de sterkte van het product en de context waarin het wordt gebruikt.
Psychisch kunnen klachten optreden zoals angst, onrust en achterdocht. Bij hogere doseringen of bij kwetsbare personen kan cannabis leiden tot verwardheid, hallucinaties of een psychotisch toestandsbeeld. Cannabisgebruik hangt samen met een verhoogd risico op het ontstaan van een psychose, met name bij mensen met een bestaande kwetsbaarheid. Ook bij mensen die al een psychose hebben doorgemaakt, vergroot cannabisgebruik de kans op terugval. Op langere termijn kan frequent gebruik samengaan met problemen in aandacht, geheugen en motivatie. De mate waarin deze klachten direct door cannabis worden veroorzaakt is niet altijd eenduidig vast te stellen. Roken van cannabis kan schadelijk zijn voor de longen, mede doordat de rook vaak diep wordt ingeademd en langer wordt vastgehouden. Daarnaast kunnen sociale en functionele problemen ontstaan. Regelmatig gebruik kan invloed hebben op studie, werk en relaties, vooral wanneer het een vaste rol krijgt in het dagelijks functioneren.
Afhankelijkheid
Cannabis kan leiden tot psychische afhankelijkheid. Dit betekent dat het gebruik een vaste plaats krijgt in het dagelijks leven en dat het moeilijk wordt om zonder te functioneren, bijvoorbeeld bij ontspanning of slapen. Bij langdurig en intensief gebruik kunnen na stoppen ontwenningsverschijnselen optreden, zoals prikkelbaarheid, onrust, slaapproblemen en somberheid. Deze klachten ontstaan meestal binnen enkele dagen en nemen geleidelijk af, maar kunnen het stoppen bemoeilijken en bijdragen aan terugval. Het risico neemt toe bij frequent gebruik, gebruik op jonge leeftijd en wanneer cannabis wordt gebruikt om psychische klachten te reguleren.
Behandeling
Wanneer gebruik van cannabis leidt tot verlies van controle, aanhoudend gebruik ondanks nadelige gevolgen, of een duidelijke invloed op lichamelijk, psychisch, sociaal of beroepsmatig functioneren, is behandeling aangewezen. Een eerste stap is het onderkennen dat er sprake is van problematisch gebruik of verslaving. Het is belangrijk om contact op te nemen met de huisarts. De huisarts kan psycho-educatie geven en zo nodig verwijzen naar de verslavingszorg. De behandeling bestaat voornamelijk uit psychologische interventies. Medicatie speelt doorgaans geen centrale rol, maar kan soms worden ingezet om specifieke klachten te verlichten, zoals slaapproblemen. De behandeling richt zich op het doorbreken van gebruikspatronen en op de factoren die het gebruik in stand houden, zoals gewoontevorming, emotieregulatie en onderliggende psychische problematiek. Daarnaast is aandacht nodig voor herstel van functioneren in het dagelijks leven.
Medicinale cannabis
Cannabinoïden worden in sommige landen voorgeschreven bij bepaalde lichamelijke aandoeningen, zoals chronische pijn. Voor psychiatrische aandoeningen is het bewijs op dit moment beperkt. Systematische reviews en meta-analyses laten geen overtuigend effect zien bij onder andere angststoornissen, depressie, PTSS en psychotische stoornissen. Het gebruik van cannabinoïden gaat bovendien gepaard met bijwerkingen. Daarom is het gebruik van cannabis of cannabinoïden als behandeling voor psychische klachten doorgaans niet aangewezen buiten specifieke medische indicaties.
Literatuur
- Bahji A, Stephenson C, Tyo R, Hawken ER, Seitz DP. Prevalence of Cannabis Withdrawal Symptoms Among People With Regular or Dependent Use of Cannabinoids: A Systematic Review and Meta-analysis.
- Di Forti M et al The contribution of cannabis use to variation in the incidence of psychotic disorder across Europe (EU-GEI): a multicentre case-control study.
Lancet Psychiatry. 2019 May;6(5):427-436. doi: 10.1016/S2215-0366(19)30048-3. Epub 2019 Mar 19. PMID: 30902669; PMCID: PMC7646282. - GGZ Standaard Drugs (niet-opioïden)
- Giessen E van de, et al. Deficits in striatal dopamine release in cannabis dependence.
Mol Psychiatry. 2017 Jan;22(1):68-75. doi: 10.1038/mp.2016.21. Epub 2016 Mar 22. PMID: 27001613; PMCID: PMC5033654. - Hjorthøj C, Posselt CM, Nordentoft M. Development Over Time of the Population-Attributable Risk Fraction for Cannabis Use Disorder in Schizophrenia in Denmark.
JAMA Psychiatry. 2021;78(9):1013–1019. doi:10.1001/jamapsychiatry.2021.1471 - Wilson J, Dobson O, Langcake A, et al. The efficacy and safety of cannabinoids for the treatment of mental disorders and substance use disorders: a systematic review and meta-analysis. Lancet Psychiatry. 2026;13:304–315. Published online March 16, 2026.