Obsessieve-compulsieve en verwante stoornissen vormen een groep psychische aandoeningen waarbij terugkerende gedachten, sterke preoccupatie, innerlijke spanning en herhalend gedrag centraal staan. Mensen kunnen bijvoorbeeld last hebben van dwanggedachten, controlehandelingen, verzamelgedrag, haar uittrekken, huidpulken of een hardnekkige overtuiging dat er iets mis is met het uiterlijk.
Wat deze stoornissen met elkaar gemeen hebben, is dat gedachten of impulsen vaak moeilijk te negeren of te stoppen zijn. Het gedrag dat daarop volgt geeft soms tijdelijk rust of opluchting, maar zorgt er op langere termijn vaak voor dat de klachten blijven bestaan.
Binnen deze categorie vallen onder andere de obsessieve-compulsieve stoornis (OCD), de morfodysfore stoornis, hoarding, trichotillomanie en de excoriatiestoornis (huidpulkstoornis). Sommige van deze stoornissen draaien meer om obsessieve gedachten en overtuigingen, andere meer om repetitief gedrag. In de praktijk lopen die kenmerken vaak in elkaar over.
Bij een deel van de mensen is het realiteitsbesef goed behouden: zij weten dat hun gedachten of gedrag overdreven of moeilijk uitlegbaar zijn. Bij anderen is dat minder duidelijk. Dat is van belang voor de diagnostiek en kan ook invloed hebben op de behandeling en prognose.
Literatuur
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Association Publishing.