Mindfulness vindt zijn oorsprong in boeddhistische meditatiepraktijken, waarin aandacht en bewustzijn centraal staan. In de westerse gezondheidszorg werd mindfulness geïntroduceerd door Jon Kabat-Zinn, die in de jaren zeventig het programma Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) ontwikkelde. Later werd mindfulness geïntegreerd in psychotherapeutische behandelingen, zoals Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT), ontwikkeld door Zindel Segal, Mark Williams en John Teasdale.
Omschrijving
Mindfulness is het vermogen om met gerichte aandacht aanwezig te zijn in het huidige moment, zonder direct te oordelen over wat er wordt ervaren. Het gaat om het bewust waarnemen van gedachten, gevoelens en lichamelijke sensaties, zonder daar automatisch op te reageren. Mindfulness wordt vaak geoefend in de vorm van aandachtstraining of meditatie, maar wordt in de klinische praktijk vooral toegepast als onderdeel van gestructureerde behandelprogramma’s zoals MBSR en MBCT.
Werkingsmechanismen
Het werkingsmechanisme van mindfulness ligt in het veranderen van de relatie tot gedachten en gevoelens. In plaats van automatisch mee te gaan in negatieve gedachten of emoties, leert iemand deze waar te nemen als voorbijgaande mentale gebeurtenissen. Dit proces, ook wel aangeduid als decentrering of metacognitief bewustzijn, kan helpen om piekeren, vermijding en emotionele reactiviteit te verminderen. Hierdoor ontstaat meer ruimte om bewuster te reageren en beter om te gaan met stress, somberheid en angst.
Techniek
Mindfulness wordt geoefend door middel van gestructureerde aandachtsoefeningen, zoals meditatie, ademhalingsgerichte aandacht en lichaamsgerichte oefeningen. De nadruk ligt op het herhaaldelijk terugbrengen van de aandacht naar het huidige moment. Binnen behandelprogramma’s zoals MBSR en MBCT worden deze oefeningen gecombineerd met psycho-educatie en het toepassen van mindfulness in het dagelijks leven. MBCT is specifiek ontwikkeld om terugval bij depressie te voorkomen en heeft hiervoor een duidelijke plaats in richtlijnen.
Literatuur
- Kabat-Zinn J. (1990). Full catastrophe living.
- Segal Z.V, Williams JMG & Teasdale JD. (2013). Mindfulness-based cognitive therapy for depression.
- Kuyken W et al. (2016). Efficacy of mindfulness-based cognitive therapy in prevention of depressive relapse. JAMA Psychiatry.