GHB (gammahydroxyboterzuur) is een stof die van nature in kleine hoeveelheden in het menselijk lichaam voorkomt, maar ook synthetisch wordt gebruikt als drug. Het wordt meestal ingenomen als een kleurloze, zoute vloeistof. Het middel werd oorspronkelijk ontwikkeld als anestheticum, maar wordt tegenwoordig vooral gebruikt als partydrug vanwege de ontremmende en angstreducerende effecten. In Nederland valt GHB onder de Opiumwet.
Werking
GHB werkt verdovend en ontremmend. In lagere doseringen kan het leiden tot ontspanning, een vermindering van angst en een gevoel van euforie. Gebruikers ervaren vaak meer openheid, minder remming en een toegenomen behoefte aan contact. Bij hogere doseringen overheerst het dempende effect. Dit kan leiden tot sufheid, slaperigheid en uiteindelijk bewustzijnsdaling. De werking treedt meestal op binnen 15 tot 30 minuten en houdt enkele uren aan. Wanneer het effect uitwerkt, kan een rebound optreden, met onrust, angst of slapeloosheid. Door de relatief korte werkingsduur kan de neiging ontstaan om opnieuw te gebruiken. Een belangrijk kenmerk van GHB is de kleine marge tussen een gewenste en een gevaarlijke dosis. Het verschil tussen een roes en een overdosis is vaak gering.
Waarom gebruiken mensen het?
GHB wordt vaak gebruikt in sociale situaties of tijdens uitgaan. Het middel kan helpen om zich ontspannen, minder geremd en meer verbonden met anderen te voelen.
Voor sommige mensen heeft het gebruik ook een meer psychische functie. Het kan helpen om spanning, angst of innerlijke onrust tijdelijk te verminderen. Juist wanneer het middel wordt gebruikt om met deze gevoelens om te gaan, neemt het risico op frequent en herhaald gebruik toe.
Risico’s
De risico’s van GHB hangen sterk samen met de dosering en het gebruikspatroon. Door de smalle veiligheidsmarge kan een kleine hoeveelheid extra al leiden tot een overdosis. Dit kan zich uiten in bewusteloosheid, ademhalingsdepressie en coma. Opvallend is dat overdoseringen soms gepaard gaan met onrust, agitatie of verward gedrag. Combinatie met andere middelen, met name alcohol of andere dempende stoffen, vergroot het risico aanzienlijk. Door de korte werkingsduur en de snelle rebound kan gebruik zich herhalen binnen korte tijd. Dit kan leiden tot een patroon van frequent gebruik, soms meerdere keren per dag of nacht. Psychisch kunnen angst, somberheid en ontregeling optreden. Ook het functioneren in het dagelijks leven kan onder druk komen te staan.
Afhankelijkheid
GHB kan snel leiden tot zowel psychische als lichamelijke afhankelijkheid. Bij frequent gebruik kan binnen enkele maanden een afhankelijkheid ontstaan. Door de korte werkingsduur en de rebound kan een patroon ontstaan waarbij iemand meerdere keren per dag gebruikt om ontwenningsklachten te voorkomen. Het middel krijgt daarmee een centrale rol in het dagelijks functioneren.
Onttrekking en detoxificatie
Onttrekking van GHB kan ernstig en soms levensbedreigend verlopen. Klachten kunnen al enkele uren na het laatste gebruik optreden. In eerste instantie ontstaan vaak slapeloosheid, angst, onrust en trillen. Bij ernstigere ontregeling kunnen verwardheid, hallucinaties, desoriëntatie en agitatie optreden. Ook lichamelijke ontregeling kan voorkomen, zoals een versnelde hartslag, verhoogde lichaamstemperatuur en in ernstige gevallen spierafbraak of insulten. Vanwege deze risico’s is het belangrijk dat onttrekking van GHB onder medische begeleiding plaatsvindt. In tegenstelling tot bijvoorbeeld amfetamine of cocaïne is hier vaak wel een klinische setting aangewezen.
Behandeling
Wanneer gebruik van GHB leidt tot verlies van controle, aanhoudend gebruik ondanks nadelige gevolgen, of een duidelijke invloed op lichamelijk, psychisch, sociaal of beroepsmatig functioneren, is behandeling aangewezen. Een eerste stap is het onderkennen dat er sprake is van problematisch gebruik of verslaving. Dit inzicht ontbreekt niet zelden. Het is belangrijk om contact op te nemen met de huisarts. De huisarts kan psycho-educatie geven en zo nodig verwijzen naar de verslavingszorg. De behandeling bestaat uit medische en psychologische interventies. In de acute fase kan medicamenteuze behandeling nodig zijn om ontwenningsverschijnselen veilig op te vangen. Dit gebeurt doorgaans binnen een klinische setting. Daarna richt de behandeling zich op het doorbreken van het gebruikspatroon en op de factoren die het gebruik in stand houden, zoals craving, emotieregulatie en onderliggende psychische problematiek. Daarnaast is aandacht nodig voor herstel van functioneren, waaronder slaap, dagstructuur en sociale stabiliteit.
Literatuur
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5e editie, tekstherziening; DSM-5-TR).
- GGZ Standaard Drugs (niet-opioïden)
- Trimbos-instituut. Drugsinfo: GHB.