De kortdurende psychotische stoornis is een psychotische stoornis waarbij iemand plotseling psychotische symptomen ontwikkelt, zoals wanen, hallucinaties of verward denken, die relatief kort aanhouden. De klachten duren minimaal één dag en maximaal één maand, waarna volledig herstel optreedt naar het eerdere niveau van functioneren. Het begin is vaak acuut en kan voor de omgeving onverwacht zijn. In sommige gevallen ontstaat de stoornis na een ingrijpende of stressvolle gebeurtenis, maar dat is niet altijd het geval.
Tijdens een episode kunnen verschillende psychotische symptomen optreden, zoals wanen, hallucinaties, onsamenhangend spreken of ernstig ontregeld gedrag. Niet iedereen heeft dezelfde symptomen, en de ernst kan variëren. Vaak is er sprake van duidelijke ontregeling in denken, waarnemen en gedrag. Voor de betrokkene zelf voelt de ervaring meestal echt en overtuigend, terwijl deze voor de omgeving moeilijk te begrijpen is.
DSM-5-TR
De DSM-5-TR beschrijft de kortdurende psychotische stoornis als een toestandsbeeld waarbij sprake is van één of meer psychotische symptomen, waarvan ten minste één bestaat uit wanen, hallucinaties of gedesorganiseerd spreken. Ook ernstig chaotisch of katatoon gedrag kan deel uitmaken van het beeld. De duur van de episode bedraagt minimaal één dag en minder dan één maand, met daarna volledige terugkeer naar het premorbide niveau van functioneren. De stoornis mag niet beter verklaard worden door een depressieve of bipolaire stemmingsstoornis met psychotische kenmerken, een andere psychotische stoornis, middelengebruik of een somatische aandoening.
Behandeling
Een kortdurende psychose vraagt altijd om zorgvuldige beoordeling en begeleiding. In de acute fase ligt de nadruk op het verminderen van ontregeling, het waarborgen van veiligheid en het bieden van rust en structuur. Vaak worden antipsychotica ingezet, vooral bij ernstige symptomen zoals wanen, hallucinaties of gevaar. Daarnaast zijn uitleg, ondersteuning en het betrekken van naasten belangrijke onderdelen van de behandeling. Na herstel is het belangrijk om het beloop te blijven volgen. Omdat een eerste psychose soms een voorbode kan zijn van een andere stoornis, is goede nazorg en evaluatie essentieel.
Literatuur
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). Washington, DC: American Psychiatric Association Publishing; 2022.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Psychosis and schizophrenia in adults: prevention and management (CG178). London: NICE.
- GGZ Standaarden. Zorgstandaard Psychose. Utrecht: Akwa GGZ.
- Zorgstandaard psychose