Psycho-educatie
Een eerste stap is vaak psycho-educatie: uitleg over ADHD, hoe de klachten zich uiten en wat daarbij in het dagelijks leven helpt of juist belemmert. Dat klinkt eenvoudig, maar is vaak al een belangrijk onderdeel van de behandeling. Psycho-educatie gaat niet alleen over “wat ADHD is”, maar ook over het herkennen van patronen. Wanneer raakt iemand het overzicht kwijt? Welke situaties geven overbelasting? Welke taken worden steeds uitgesteld? Waar zit de mismatch tussen wat iemand aankan en wat er gevraagd wordt? Daaruit volgen vaak ook praktische adviezen, bijvoorbeeld over structuur, planning, slaap, werkbelasting, studie, prikkelregulatie of het beter afstemmen van verwachtingen. Bij sommige mensen geeft dat al voldoende houvast om weer verder te kunnen.
Psychologische behandeling
Als de klachten daarna nog duidelijk beperkingen geven, is de volgende stap meestal een gezamenlijke afweging tussen drie routes: medicatie, niet-medicamenteuze behandeling, of een combinatie van beide. Psychologische behandeling is meestal gericht op het leren omgaan met de gevolgen van het klachtenpatroon in het dagelijks leven. Vaak gaat het om cognitieve gedragstherapie (CGT), vaardigheidstraining of begeleiding gericht op o.a. plannen en organiseren, time-management, structureren van werk, studie of administratie.
Medicatie
Medicatie kan helpen om ADHD-symptomen te verminderen, vooral als aandacht, impulsiviteit of mentale onrust sterk op de voorgrond staan. Bij volwassenen zijn stimulantia zoals methylfenidaat en dexamfetamine meestal de eerste keus. Als die onvoldoende helpen of niet goed verdragen worden, kunnen middelen als atomoxetine of bupropion worden overwogen. Langwerkende stimulantia hebben vaak de voorkeur, onder meer vanwege gebruiksgemak en therapietrouw. Modafinil wordt pas als behandeloptie overwogen, als andere middelen voldoende zijn toegepast en niet blijken te voldoen.
Aanvullende behandelingen
Naast psycho-educatie, psychologische behandeling en eventueel medicatie zoeken veel mensen ook naar aanvullende manieren om beter met ADHD-klachten om te gaan. Regelmatige lichaamsbeweging, een goed slaapritme en voldoende structuur in de dag kunnen helpend zijn, vooral als ondersteuning van het dagelijks functioneren. Sommige mensen ervaren bijvoorbeeld dat intensief bewegen tijdelijk meer rust in het hoofd geeft. Voor andere aanvullende behandelingen, zoals speciale diëten, supplementen, mindfulness, neurofeedback of alternatieve therapieën, is het wetenschappelijke bewijs beperkt of wisselend. Deze interventies kunnen voor sommige mensen subjectief prettig of ondersteunend zijn, maar gelden niet als standaardbehandeling en vervangen reguliere diagnostiek of behandeling niet.
Literatuur
- Baziar S et al. Crocus sativus L. Versus Methylphenidate in Treatment of Children with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Randomized, Double-Blind Pilot Study. J Child Adolesc Psychopharmacol. 2019 Apr;29(3):205-212. doi: 10.1089/cap.2018.0146. Epub 2019 Feb 11.
PMID: 30741567. - Richtlijn ADHD bij volwassenen
- Zorgstandaard ADHD