Een depressie is een stemmingsstoornis waarbij iemand gedurende langere tijd een sombere stemming ervaart en/of het vermogen verliest om plezier te beleven. Dit gaat vaak gepaard met een duidelijke vermindering van energie, initiatief en interesse in de omgeving. De klachten hebben invloed op het dagelijks functioneren en raken vaak meerdere levensgebieden tegelijk.
De kern van een depressie ligt in een combinatie van emotionele, cognitieve en lichamelijke veranderingen. Mensen voelen zich somber, leeg of afgevlakt, en ervaren vaak een verlies aan motivatie. Activiteiten die eerder betekenisvol of plezierig waren, kosten moeite of roepen weinig gevoel meer op.
Naast deze kernsymptomen komen er vaak andere klachten voor. Op psychologisch niveau kan sprake zijn van angst, prikkelbaarheid of juist een sterke emotionele afvlakking. Het denken verloopt trager, met concentratieproblemen, besluiteloosheid en geheugenklachten. In ernstigere gevallen kunnen negatieve overtuigingen op de voorgrond staan, zoals gevoelens van schuld, waardeloosheid of zelfverwijt.
In het gedrag is een depressie vaak zichtbaar door terugtrekking uit sociale contacten en een afname van activiteit. Mensen ondernemen minder, functioneren minder goed op werk of studie en kunnen zich geremd of juist innerlijk onrustig voelen. Huilen, verlies van initiatief en gedachten aan de dood of suïcide kunnen voorkomen.
Ook lichamelijke of zogenaamde vitale functies raken vaak ontregeld. Veel mensen hebben slaapproblemen, zoals moeite met inslapen, doorslapen of juist vroeg wakker worden. De eetlust kan verminderen of juist toenemen, en seksuele interesse neemt vaak af. Daarnaast kunnen lichamelijke klachten optreden, zoals hoofdpijn, buikklachten of hartkloppingen.
Bij een deel van de mensen is de depressie ernstiger en treden psychotische verschijnselen op. In dat geval is er sprake van een verstoorde realiteitstoetsing, meestal in de vorm van wanen die passen bij de sombere stemming, zoals overtuigingen over schuld, falen of straf.
Soms is er sprake van een zogenoemd melancholisch of vitaal beeld. Hierbij staan ontregeling van slaap, eetlust en dag-nachtritme sterk op de voorgrond, vaak in combinatie met een diepe somberheid en een duidelijk verlies van reactiviteit op positieve gebeurtenissen.
Beloop
Het beloop van een depressie kan sterk variëren. Sommige depressies ontstaan geleidelijk, terwijl andere zich relatief plotseling ontwikkelen. Zonder behandeling kan een episode maanden aanhouden, maar de duur is wisselend. Veel mensen krijgen in hun leven meer dan één depressieve episode. De stoornis heeft vaak een terugkerend karakter, waarbij perioden van herstel worden afgewisseld met nieuwe episoden. Ongeveer 80% van de patiënten met een depressieve stoornis maakt in zijn leven meer dan 1 episode door, met een gemiddelde van 4 episoden. De ernst en duur van deze episoden kunnen per persoon verschillen. Bij ernstigere depressies, vooral wanneer opname nodig is, is de kans op terugval groter en is het risico op complicaties, waaronder suïcide, verhoogd. Bij 40% keert de depressie binnen twee jaar terug. Tegelijkertijd geldt dat een aanzienlijk deel van de mensen goed herstelt, zeker met passende behandeling.
Literatuur
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
- Bockting CLH, Hollon SD, Jarrett RB, Kuyken W & Dobson K. (2015). A lifetime approach to major depressive disorder: The contributions of psychological interventions in preventing relapse and recurrence. Clinical Psychology Review, 41, 16–26.
- Cuijpers P, Stringaris A & Wolpert M. (2020). Treatment outcomes for depression: Challenges and opportunities. The Lancet Psychiatry, 7(11), 925–927.
- Kessler RC, Bromet EJ. (2013). The epidemiology of depression across cultures. Annual Review of Public Health, 34, 119–138.
- Malhi GS, Mann JJ. (2018). Depression. The Lancet, 392(10161), 2299–2312.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2022). Depression in adults: Treatment and management (NG222). NICE.
- Rush AJ, Trivedi MH, Wisniewski SR., et al. (2006). Acute and longer-term outcomes in depressed outpatients requiring one or several treatment steps: A STAR*D report. American Journal of Psychiatry, 163(11), 1905–1917.