De diagnose depressieve stoornis wordt gesteld op basis van de criteria uit de DSM-5-TR. Naast de diagnose zelf kunnen zogenoemde specificaties worden toegevoegd. Deze beschrijven hoe de depressie zich presenteert, welke kenmerken op de voorgrond staan en soms ook iets over het te verwachten beloop of de behandeling. Specificaties veranderen de hoofddiagnose niet, maar geven wel belangrijke aanvullende informatie.
Atypische kenmerken
Bij atypische kenmerken is er ondanks de depressie nog enige stemmingsreactiviteit: de stemming kan tijdelijk verbeteren bij positieve gebeurtenissen. Daarnaast komen vaak meer slapen, toegenomen eetlust of gewichtstoename, een zwaar gevoel in armen of benen en een sterke gevoeligheid voor afwijzing voor.
Melancholische kenmerken
Melancholische kenmerken passen bij een ernstiger, meer biologisch gekleurd depressief beeld. Vaak is er sprake van verlies van plezier in bijna alles, nauwelijks opklaring van de stemming door positieve gebeurtenissen, vroege ochtendontwaking, duidelijke psychomotorische remming of agitatie, verminderde eetlust of gewichtsverlies en uitgesproken schuldgevoelens.
Psychotische kenmerken
Bij psychotische kenmerken is er naast de depressie sprake van een verstoorde realiteitstoetsing, meestal in de vorm van wanen en soms hallucinaties. De inhoud past vaak bij de depressieve stemming, bijvoorbeeld schuld, straf, armoede, dood of lichamelijk verval. Een depressie met psychotische kenmerken is een ernstige vorm van depressie en vraagt specialistische behandeling.
Seizoensgebonden patroon
Bij een seizoensgebonden patroon treden depressieve episoden op in een vast deel van het jaar, meestal in de herfst of winter, met herstel in het voorjaar of de zomer. Vaak is er sprake van een atypisch klachtenpatroon met toegenomen slaap, eetlust en gewicht. Voor een uitgebreide beschrijving van symptomen, oorzaken en behandeling, zie seizoensgebonden depressie (winterdepressie).
Peri-partum begin
Van peri-partum begin wordt gesproken wanneer de depressieve episode ontstaat tijdens de zwangerschap of in de eerste periode na de bevalling ("post partum depressie"). Deze specificatie is van belang omdat klachten in deze fase grote invloed kunnen hebben op zowel de ouder als het kind en extra zorgvuldige beoordeling vragen.
Angstige kenmerken
Veel depressies gaan gepaard met duidelijke angstklachten. Bij angstige kenmerken staan spanning, onrust, piekeren, een opgejaagd gevoel en angst dat er iets ernstigs zal gebeuren op de voorgrond. Deze specificatie is klinisch relevant, omdat angstige depressies vaak ernstiger worden beleefd en soms een hoger risico op suïcidaliteit of een ongunstiger beloop hebben.
Gemengde kenmerken
Bij gemengde kenmerken zijn er naast depressieve symptomen ook enkele manische of hypomane kenmerken, zoals verhoogde energie, toegenomen spraakzaamheid, gedachtenvlucht of prikkelbaarheid. Dit is belangrijk om te herkennen, omdat het kan wijzen op een bipolaire kwetsbaarheid en gevolgen kan hebben voor de behandeling.
Klinische betekenis
Deze specificaties helpen om een depressie nauwkeuriger te beschrijven. Zij kunnen richting geven aan de behandeling, iets zeggen over de ernst en helpen om het beloop beter te begrijpen.
Literatuur
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
- Bains, N., & Abdijadid, S. (2023). Major Depressive Disorder. StatPearls.
- Fiorillo, A., et al. (2024). The clinical utility of DSM-5 specifiers in major depressive disorder. Comprehensive Psychiatry.
- Fried, E. I. (2020). The 341,737 ways of qualifying for the melancholic specifier. The Lancet Psychiatry.
- Klein, D. N. (2008). Classification of depressive disorders in DSM-V. Psychiatric Clinics of North America.