Hikikomori (ひきこもり) is een Japans begrip dat letterlijk betekent: zich terugtrekken of zich opsluiten. Het verwijst naar een toestand van ernstige en langdurige sociale terugtrekking, waarbij iemand zich grotendeels uit het dagelijks leven terugtrekt en vaak maanden of zelfs jaren vooral thuis of op de eigen kamer verblijft. Mensen met hikikomori vermijden meestal school, werk, sociale contacten en deelname aan de samenleving. Sommigen verlaten hun kamer of woning nauwelijks nog. Anderen gaan nog wel af en toe naar buiten, maar alleen kort, op rustige momenten of voor noodzakelijke dingen, zoals boodschappen doen. Wat meestal ontbreekt, is echte sociale deelname: contact met leeftijdsgenoten, opleiding, werk, relaties of maatschappelijke betrokkenheid.
In de meeste onderzoeksdefinities gaat het om een periode van minstens zes maanden, waarbij de sociale terugtrekking leidt tot duidelijke beperkingen of psychische lijdensdruk. Hikikomori begint vaak in de adolescentie of jongvolwassenheid, maar kan ook op latere leeftijd voorkomen. Hikikomori is geen officiële diagnose in de DSM-5-TR of ICD-11. Het wordt eerder gezien als een klinisch patroon of een syndroom van langdurige sociale terugtrekking. Het werd voor het eerst uitgebreid beschreven in Japan, maar wordt inmiddels ook in andere landen en culturen herkend.
Hikikomori is op zichzelf geen vastomlijnde psychiatrische stoornis, maar een patroon van ernstig sociaal terugtrekgedrag dat verschillende oorzaken kan hebben. Bij sommige mensen is er sprake van een onderliggende psychiatrische aandoening, zoals een depressie, sociale angststoornis, autismespectrumstoornis (ASS), trauma-gerelateerde klachten of persoonlijkheidsproblematiek. Bij anderen past het minder duidelijk binnen één bestaande diagnose. Daarom is het belangrijk om hikikomori niet te snel te reduceren tot bijvoorbeeld “sociale angst” of “luiheid”. Het gaat vaak om een complex samenspel van kwetsbaarheid, schaamte, overbelasting, vermijding, identiteitsproblemen en vastgelopen ontwikkeling. Recente reviews benadrukken ook dat hikikomori beter begrepen kan worden als een transdiagnostisch verschijnsel: een eindpunt van verschillende psychische en sociale processen, eerder dan één eenduidige ziekte.
Oorzaken
Er is meestal niet één enkele oorzaak. Hikikomori ontstaat vaak geleidelijk, wanneer iemand zich steeds verder terugtrekt uit situaties die spanning, schaamte, mislukking of overprikkeling oproepen. Soms begint het na problemen op school, pesten, studievertraging, sociale afwijzing, falen op het werk, een depressieve episode of langdurige stress. Bij anderen spelen perfectionisme, angst om te falen, gevoeligheid voor kritiek of een kwetsbare identiteitsontwikkeling een belangrijke rol.
Ook de omgeving kan invloed hebben. Als iemand zich langdurig terugtrekt, ontstaat er vaak een patroon waarbij ouders of huisgenoten zich aanpassen, conflicten vermijden of de situatie onbedoeld in stand houden. Dat is meestal niet uit onwil, maar uit zorg, machteloosheid of uitputting.
Digitale media, gamen en online contact kunnen dit patroon soms versterken, maar zijn meestal niet de hoofdoorzaak. Voor sommige mensen is het internet juist ook de laatste overgebleven vorm van contact met de buitenwereld. De recente literatuur benadrukt daarom dat hikikomori niet simpelweg kan worden verklaard als “te veel gamen” of “te veel schermtijd”.
Hikikomori is waarschijnlijk minder zeldzaam dan lang werd gedacht. Hoewel het fenomeen het eerst in Japan uitgebreid werd onderzocht, zijn er inmiddels ook meldingen en studies uit andere landen.
Behandeling
Behandeling van hikikomori vraagt meestal om geduld, tempo en relationele veiligheid. Veel mensen met hikikomori zoeken zelf geen hulp of houden hulpverleners aanvankelijk op afstand. Daarom begint behandeling vaak niet met “direct activeren”, maar met langzaam contact opbouwen, begrijpen wat er speelt en zoeken naar een ingang die niet direct als bedreigend voelt.
Vaak is het nodig om ook met ouders of naasten te werken, zeker als iemand nog thuis woont. Niet om schuldigen aan te wijzen, maar om te begrijpen hoe het terugtrekgedrag in stand wordt gehouden en hoe er weer beweging kan ontstaan zonder escalatie of dwang.
De behandeling richt zich meestal op meerdere lagen tegelijk: herstel van dagstructuur, slaap-waakritme, zelfzorg, vertrouwen, sociale participatie en — waar nodig — behandeling van onderliggende psychiatrische problematiek, zoals depressie, angst of ASS. Het doel is niet om iemand zo snel mogelijk “normaal mee te laten doen”, maar om stap voor stap weer verbinding, autonomie en functioneren op te bouwen. Er bestaat nog geen eenduidige standaardbehandeling voor hikikomori, maar de huidige literatuur wijst vooral op het belang van een multidisciplinaire, systeemgerichte en outreachende aanpak.
Literatuur
- Baek SU & Yoon JH. (2025). Prolonged social withdrawal (“hikikomori”) and its associations with depressive symptoms and suicidal ideation among young adults in Korea: Findings from the 2022 Youth Life Survey. Journal of Affective Disorders, 381, 514–517.
- Dong B, Li D & Baker GB. (2022). Hikikomori: A society-bound syndrome of severe social withdrawal. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 32(2), 167–173.
- Kato TA, Kanba S & Teo AR. (2020). Defining pathological social withdrawal: Proposed diagnostic criteria for hikikomori. World Psychiatry, 19(1), 116–117.
- Nagai Y, Kartar A, Pfaff M & Elkholy H. (2025). The paradox of hikikomori through a transcultural lens. BJPsych International, 22(1), 22–24.
- Nonaka S, Takeda T & Sakai M. (2022). Who are hikikomori? Demographic and clinical features of hikikomori (prolonged social withdrawal): A systematic review. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 56(12), 1542–1554.
- Pupi V, Bressi C, Porcelli PM, Rossetti MG, Bellani M, Trabacca A, Brambilla P, Delle Fave A; SOLITAIRE group.
Hikikomori (prolonged social withdrawal) and co-occurring psychiatric disorders and symptoms in adolescents and young adults: A scoping review.
Compr Psychiatry. 2025 Apr;138:152573. doi: 10.1016/j.comppsych.2024.152573. Epub 2025 Jan 9. PMID: 39823783. - Zhang W, Chen MY, Feng Y, Su Z, Cheung T, Jackson T, Zhang Q & Xiang YT. (2025). Epidemiology of hikikomori: A systematic review and meta-analysis of 19 studies. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 79(4), 138–146.