Wat zijn psychedelica?
Psychedelica zijn middelen die de waarneming, het denken en de beleving kunnen veranderen. Ze beïnvloeden hoe iemand tijd, ruimte, emoties en zintuiglijke prikkels ervaart. Zulke ervaringen worden vaak trips genoemd. Psychedelica worden recreatief gebruikt, voor spirituele doeleinden en steeds vaker in wetenschappelijk onderzoek naar nieuwe behandelopties voor psychische aandoeningen. Psychedelica beïnvloeden vooral serotonerge netwerken in het brein. Daardoor kunnen waarneming en emotie tijdelijk worden versterkt of vervormd. Bekende middelen zijn psilocybine, LSD, mescaline, DMT/ayahuasca, ketamine en MDMA. Hoewel ze geen lichamelijke afhankelijkheid veroorzaken, kan psychische afhankelijkheid ontstaan wanneer de ervaring als bijzonder positief wordt beleefd
Effecten
Gebruikers van psychedelica melden vaak een intens veranderde beleving van tijd en zintuiglijke indrukken, gepaard gaande met diepere of veranderde emoties, een verhoogd gevoel van verbondenheid met zichzelf, anderen of hun omgeving, en het doorbreken van vastgeroeste denkpatronen. In gecontroleerd onderzoek wordt bevestigd dat deze middelen in therapeutische settings gevoelens van verbondenheid kunnen versterken via mechanismen zoals ego-dissolutie en versterkte emotionele verwerking, en dat zij de emotionele empathie significant kunnen vergroten, wat onderdeel is van de psychologische veranderingen die gebruikers beschrijven (Forstmann & Sagioglou 2025; Olami & Peled-Avron 2024).
Therapeutisch
Een recente systematische review vond aanwijzingen dat psychedelische therapieën (waaronder psilocybine, LSD, MDMA en ayahuasca) significante verbetering kunnen geven bij depressieve klachten, angststoornissen en PTSS in gecontroleerde settings, hoewel het bewijs heterogeen is en methodologische variatie bestaat (Bahji et al. 2025; Haikazian et al. 2023; Reiff et al. 2020). Hoewel de effecten op korte en middellange termijn duidelijk zijn, blijft het onduidelijk hoe consistent deze gunstige psychologische veranderingen op langere termijn zijn, omdat follow-updata beperkt en wisselend zijn en de langetermijneffecten nog onderwerp zijn van verder onderzoek (Smith et al. 2022).
Risico’s
Psychedelica kunnen psychische ontregeling veroorzaken, zoals angst of achterdocht tijdens een “bad trip”. Bij aanleg voor psychose of stemmingsontregeling kunnen de middelen bestaande klachten verergeren. Een zeldzame maar ernstige risico is een Hallucinogen Persisting Perception Disorder (HPPD) hierbij houdt iemand last van visuele storingen zoals lichtflitsen, heftige kleuren, bewegende of trillende objecten.
Wettelijke status in Nederland
In Nederland staan middelen zoals MDMA, LSD en psilocybine op Lijst I van de Opiumwet en mogen zij alleen worden gebruikt binnen erkend wetenschappelijk onderzoek. Ketamine valt niet onder de Opiumwet, maar valt onder de Geneesmiddelenwet, wat betekent dat het alleen wettelijk mag worden verstrekt via artsen en met een geldig voorschrift; recreatief bezit of verspreiding zonder vergunning blijft strafbaar. Ketamine zelf kan dus in medische contexten worden gebruikt, maar échte therapie moet binnen reguliere medische en wettelijke kaders plaatsvinden.
Referenties
- Forstmann M, Sagioglou C. Psychedelics and connectedness to natural and social worlds: An examination of the evidence and a proposed conceptual framework. Curr Opin Psychol. 2025 Apr;62:101992. doi: 10.1016/j.copsyc.2025.101992. Epub 2025 Jan 15. PMID: 39862
- Olami A, Peled-Avron L. Effects of classical psychedelics on implicit and explicit emotional empathy and cognitive empathy: a meta-analysis of MET task. Sci Rep. 2024 Oct 18;14(1):24480. doi: 10.1038/s41598-024-74810-w. PMID: 39424835; PMCID: PMC11489570.
- Bahji A, Lunsky I, Gutierrez G, Vazquez G. Efficacy and Safety of Four Psychedelic-Assisted Therapies for Adults with Symptoms of Depression, Anxiety, and Posttraumatic Stress Disorder: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Psychoactive Drugs. 2025 Jan-Mar;57(1):1-16. doi: 10.1080/02791072.2023.2278586. Epub 2023 Nov 15. PMID: 37968944; PMCID: PMC12129050.
- Haikazian S, Chen-Li DCJ, Johnson DE, Fancy F, Levinta A, Husain MI, Mansur RB, McIntyre RS, Rosenblat JD. Psilocybin-assisted therapy for depression: A systematic review and meta-analysis. Psychiatry Res. 2023 Nov;329:115531. doi: 10.1016/j.psychres.2023.115531. Epub 2023 Oct 11. PMID: 37844352.
- Reiff CM, Richman EE, Nemeroff CB, Carpenter LL, Widge AS, Rodriguez CI, Kalin NH, McDonald WM; the Work Group on Biomarkers and Novel Treatments, a Division of the American Psychiatric Association Council of Research. Psychedelics and Psychedelic-Assisted Psychotherapy. Am J Psychiatry. 2020 May 1;177(5):391-410. doi: 10.1176/appi.ajp.2019.19010035. Epub 2020 Feb 26. PMID: 32098487.
- Smith KW, Sicignano DJ, Hernandez AV, White CM. MDMA-Assisted Psychotherapy for Treatment of Posttraumatic Stress Disorder: A Systematic Review With Meta-Analysis. J Clin Pharmacol. 2022 Apr;62(4):463-471. doi: 10.1002/jcph.1995. Epub 2021 Nov 28. PMID: 34708874.
Aanbevolen literatuur
- Trimbos-instituut. Psychedelica-therapie: achtergrond en factsheets. Trimbos-instituut; 2023/2024.
- Universiteit Maastricht. Toegankelijke achtergrondinformatie over klinisch onderzoek met psychedelica.
- Cavarra M. Psychedelic-assisted psychotherapy: systematic review. Frontiers in Psychology. 2022.