Nervus vagus stimulatie (NVS) is een vorm van neuromodulatie die oorspronkelijk is ontwikkeld voor de behandeling van epilepsie. Later werd vastgesteld dat NVS ook invloed kan hebben op stemming, waarna de methode is onderzocht en toegepast bij therapieresistente depressie. De behandeling wordt wereldwijd gebruikt, maar heeft binnen de psychiatrie een beperkte en hooggespecialiseerde plaats. Binnen de psychiatrie heeft NVS een beperkte plaats als mogelijke behandeloptie bij een kleine groep patiënten met ernstige, therapieresistente depressie. In de praktijk wordt meestal eerst gekeken naar minder invasieve behandelingen, zoals medicatie, psychotherapie, ECT of rTMS. NVS bevindt zich daarmee tussen niet-invasieve neuromodulatie en meer ingrijpende behandelingen zoals diepe hersenstimulatie.
Omschrijving
De nervus vagus (tiende hersenzenuw) loopt vanuit de hersenstam naar organen in de borst en buik en speelt een belangrijke rol in de regulatie van autonome functies, zoals hartslag en ademhaling. Bij NVS wordt operatief een elektrode rond de linker nervus vagus in de hals geplaatst. Deze elektrode is verbonden met een pulsegenerator, die onder de huid (meestal onder het sleutelbeen) wordt geïmplanteerd. De generator geeft met regelmatige intervallen elektrische impulsen af, die via de nervus vagus signalen naar de hersenen sturen. De linker nervus vagus wordt gekozen omdat stimulatie aan de rechterzijde vaker invloed heeft op de hartfunctie.
Werkingsmechanismen
De precieze werking van NVS bij psychiatrische aandoeningen is nog niet volledig opgehelderd. De stimulatie beïnvloedt hersennetwerken die betrokken zijn bij stemming en emotieregulatie, waaronder verbindingen tussen hersenstam, limbisch systeem en prefrontale cortex. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat NVS effect heeft op neurotransmittersystemen, zoals serotonine en noradrenaline, en op neuroplasticiteit. De behandeling lijkt daarmee niet één specifiek hersengebied te beïnvloeden, maar bredere netwerken te moduleren.
Evidentie
Voor therapieresistente depressie laat onderzoek zien dat een deel van de patiënten op langere termijn klinisch verbetert. Het effect treedt vaak geleidelijk op, soms pas na maanden. Tegelijk is de wetenschappelijke onderbouwing beperkt en minder overtuigend dan bij bijvoorbeeld rTMS. Gerandomiseerde studies zijn schaars en de resultaten zijn wisselend. Daarom heeft NVS binnen richtlijnen een bescheiden plaats en wordt het slechts in geselecteerde gevallen overwogen. In Nederland wordt NVS voor depressie doorgaans niet vergoed en de toepassing is beperkt tot gespecialiseerde centra.
Techniek
De implantatie vindt plaats onder algehele narcose en duurt meestal ongeveer één uur. Na de operatie wordt de stimulator ingesteld en in de loop van de behandeling aangepast op geleide van effect en bijwerkingen. De batterij van de pulsegenerator gaat gemiddeld enkele jaren mee en kan daarna via een relatief kleine ingreep worden vervangen.
Bijwerkingen
NVS wordt over het algemeen goed verdragen. De meest voorkomende bijwerkingen hangen samen met stimulatie van de nervus vagus en betreffen onder meer heesheid, hoesten, een kriebel in de keel en soms kortademigheid. Deze klachten treden vooral op tijdens stimulatie en nemen vaak in de loop van de tijd af. Ernstige complicaties zijn zeldzaam, maar zoals bij elke operatieve ingreep zijn er risico’s op infectie of technische problemen.
Literatuur
- Aaronson ST et al. (2017). Vagus nerve stimulation therapy for treatment-resistant depression: A randomized clinical trial. JAMA Psychiatry.
- Groves DA & Brown VJ (2005). Vagus nerve stimulation: A review of its applications and potential mechanisms. Neuroscience & Biobehavioral Reviews.
- Nemeroff CB et al. (2006). Vagus nerve stimulation for treatment-resistant depression: A randomized, controlled acute phase trial. Biological Psychiatry.