Een acute stressstoornis is een psychische reactie die kan optreden in de eerste weken na een zeer ingrijpende gebeurtenis. Het gaat bijvoorbeeld om een ernstig ongeluk, geweld, een natuurramp, een plotseling overlijden of een andere situatie waarin iemand zich ernstig bedreigd, machteloos of doodsbang heeft gevoeld. Veel mensen zijn na zo’n gebeurtenis tijdelijk van slag. Ze slapen slechter, denken vaak terug aan wat er gebeurd is of voelen zich gespannen en emotioneel. Dat is een normale reactie van het lichaam en het brein op een extreme ervaring. Bij een acute stressstoornis zijn deze reacties echter sterker, breder aanwezig en duidelijk ontregelend. De klachten verstoren het dagelijks functioneren en bestaan uit meerdere typen stresssymptomen.
Symptomen
De klachten bij een acute stressstoornis zijn gevarieerd en kunnen verschillende gebieden van het functioneren beïnvloeden. Een veel voorkomend kenmerk is het opnieuw beleven van de gebeurtenis. Mensen kunnen last hebben van indringende herinneringen, nachtmerries of plotselinge emotionele reacties wanneer iets hen aan het trauma herinnert. Daarnaast komen negatieve veranderingen in stemming vaak voor. Mensen kunnen zich somber, angstig of emotioneel afgevlakt voelen. Sommigen ervaren een gevoel van innerlijke verdoving of afstand tot hun eigen gevoelens. verschijnselen komen in deze vroege fase relatief vaak voor. Iemand kan zich bijvoorbeeld delen van de gebeurtenis niet goed herinneren of het gevoel hebben dat de omgeving onwerkelijk is. Ook vermijding speelt vaak een rol. Mensen proberen gedachten, gesprekken, plaatsen of activiteiten te vermijden die hen aan de gebeurtenis herinneren. Tegelijkertijd is het stresssysteem vaak sterk geactiveerd. Dit kan leiden tot prikkelbaarheid, schrikachtigheid, slaapproblemen en concentratieproblemen. Wanneer deze klachten in combinatie voorkomen en het dagelijks functioneren duidelijk verstoren, kan er sprake zijn van een acute stressstoornis.
Comorbiditeit
In de eerste weken na een trauma kunnen verschillende psychische klachten naast elkaar voorkomen. Angstklachten en depressieve symptomen worden relatief vaak gezien. Sommige mensen ontwikkelen daarnaast paniekaanvallen of sterke lichamelijke spanningsklachten. Bij mensen die eerder psychische problemen hebben gehad, kunnen bestaande stoornissen tijdelijk verergeren. Zo kan een eerdere depressie opnieuw opspelen of kunnen angstklachten toenemen. Op langere termijn bestaat er ook een relatie met posttraumatische stressstoornis. Een deel van de mensen met een acute stressstoornis ontwikkelt later PTSS, al blijkt uit onderzoek dat veel mensen met PTSS vooraf geen acute stressstoornis hebben gehad.
Prevalentie
De meeste mensen die een traumatische gebeurtenis meemaken ontwikkelen geen psychiatrische stoornis, hoewel tijdelijke stressreacties wel zeer vaak voorkomen. Onderzoek laat zien dat na traumatische gebeurtenissen waarbij geen sprake is van interpersoonlijk geweld, zoals een ongeluk, brand of natuurramp, ongeveer 3 tot 28 procent van de volwassenen een acute stressstoornis ontwikkelt. Wanneer het trauma veroorzaakt wordt door geweld van een andere persoon, zoals mishandeling of verkrachting, liggen de percentages duidelijk hoger. In die situaties wordt in studies een prevalentie van ongeveer 20 tot 59 procent gevonden. De grote verschillen in deze cijfers hangen samen met het type trauma, de ernst van de gebeurtenis en de populatie die onderzocht wordt.
Referenties
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). Washington, DC: APA Publishing.
- Bryant RA. (2018). Acute stress disorder as a predictor of posttraumatic stress disorder: A systematic review. Journal of Clinical Psychiatry, 79(2).
- Bryant RA, Friedman MJ, Spiegel D, Ursano R. & Strain, J. (2011). A review of acute stress disorder in DSM-5. Depression and Anxiety, 28, 802–817.
- GGZ-Standaard Trauma- en stressorgerelateerde stoornissen: Acute stressstoornis. (2020)
- NICE. (2018). Post-traumatic stress disorder (NG116). London: National Institute for Health and Care Excellence.