Screening
- Mood Disorder Questionnaire (MDQ-NL)
- De Mood Disorder Questionnaire is een veelgebruikte zelfrapportagevragenlijst voor het screenen op bipolaire stoornissen. De lijst richt zich op manische en hypomane symptomen, het gelijktijdig voorkomen daarvan en de mate van beperkingen in het functioneren. De MDQ is vooral bruikbaar bij volwassenen met depressieve klachten of een vastgestelde depressieve stoornis, wanneer een bipolaire stoornis in de differentiaaldiagnose wordt overwogen. De vragenlijst detecteert bipolaire-I-stoornissen doorgaans beter dan bipolaire-II-stoornissen. Een positieve uitslag is niet diagnostisch en vraagt altijd om nader psychiatrisch onderzoek.
- Hypomania Checklist (HCL-32)
- De Hypomania Checklist-32 is een zelfrapportagevragenlijst die speciaal ontwikkeld is om hypomane symptomen te detecteren. De lijst bestaat uit 32 items die verschillende gedrags- en stemmingsveranderingen tijdens perioden van verhoogde stemming beschrijven. De HCL-32 wordt vooral gebruikt om bipolaire-II-stoornis of bipolaire spectrumstoornissen te herkennen bij patiënten die zich presenteren met depressieve klachten. De sensitiviteit is relatief hoog, maar de specificiteit is lager dan bij de MDQ, waardoor vaker fout-positieve uitslagen voorkomen. De vragenlijst wordt daarom vooral gebruikt als screening bij patiënten met depressie, niet als diagnostisch instrument.
- Bipolar Spectrum Diagnostic Scale (BSDS)
- De Bipolar Spectrum Diagnostic Scale is een zelfrapportagevragenlijst die bestaat uit een beschrijvende tekst waarin kenmerken van bipolaire stemmingswisselingen worden weergegeven. Patiënten geven aan in hoeverre zij zich in deze beschrijving herkennen. De BSDS is ontwikkeld om ook mildere vormen van bipolaire stoornissen te detecteren, zoals bipolaire-II-stoornis en cyclothymie. In sommige studies blijkt de BSDS gevoeliger voor bipolaire-II-stoornissen dan de MDQ.
Diagnostiek
De diagnostiek van een bipolaire stoornis berust op een zorgvuldige psychiatrische beoordeling. Daarbij wordt gekeken naar de huidige stemmingsklachten, eerdere episoden van depressie, manie of hypomanie, het beloop in de tijd, heteroanamnese en familieanamnese. Daarnaast is somatisch onderzoek van belang om lichamelijke oorzaken of uitlokkende factoren uit te sluiten.
DSM-5-TR
- DSM-5-TR-criteria
- Structured Clinical Interview for DSM-5 (SCID-5)
- Mini Internationaal Neuropsychiatrisch Interview
- Composite International Diagnostic Interview.
Ernst
- Depressie
Hamilton Rating Scale for Depression, Montgomery-Åsberg Depression Rating Scale, Clinical Global Impression – Bipolar Version - Manie
Young Mania Rating Scale, Bech-Rafaelsen Mania Scale, Clinical Global Impression – Bipolar Version
Beloop
Bij de diagnostiek van een bipolaire stoornis is het belangrijk om het beloop van de klachten over langere tijd in kaart te brengen. Daarbij wordt gekeken naar eerdere episoden van depressie, hypomanie of manie, de duur en frequentie van deze episoden, perioden van herstel, het functioneren tussen episoden en mogelijke uitlokkende factoren. Ook vroege signalen van ontregeling, zoals veranderingen in slaap, energie, activiteitenniveau of impulsiviteit, zijn van belang. Het systematisch volgen van het beloop kan helpen om patronen te herkennen, terugval vroegtijdig te signaleren en de behandeling beter af te stemmen. Deze monitoring kan plaatsvinden via gesprekken, stemmingsdagboeken of digitale zelfmonitoring. Recente richtlijnen noemen de NIMH schriftelijke Life-Chart Method nog steeds als bruikbaar instrument om het langetermijnbeloop systematisch in kaart te brengen, terwijl recent onderzoek juist laat zien dat tegenwoordig steeds vaker digitale mood monitoring, apps en ambulatory assessment worden gebruikt. Er bestaan zowel retrospectieve (terugblik) life charts, als prospectieve versies, die tijdens de behandeling worden bijgehouden. De patiënt kan ook een life chart invullen (zowel prospectief als retrospectief) die vervolgens met de behandelaar kan worden besproken.
Literatuur
Screening
- Hirschfeld RMA et al. (2000). Development and validation of a screening instrument for bipolar spectrum disorder: The Mood Disorder Questionnaire. American Journal of Psychiatry, 157, 1873–1875.
- Angst J et al. (2005). The Hypomania Checklist (HCL-32): A self-assessment tool for hypomanic symptoms in outpatients. Journal of Affective Disorders, 88, 217–233.
- Ghaemi SN et al. (2005). The Bipolar Spectrum Diagnostic Scale: A screening tool for bipolar spectrum disorders. Journal of Affective Disorders, 84, 273–277.
- McIntyre RS et al. (2020). The Rapid Mood Screener (RMS): A novel screening tool for bipolar disorder. Current Medical Research and Opinion, 36, 1–8.
Beloop
- Leverich GS & Post RM. (2002). The NIMH Life Chart Method for prospective monitoring of bipolar illness. Bipolar Disorders, 4(3), 144–153.
- Menon V et al. (2026). Clinical practice guidelines for the management of bipolar disorder. Indian Journal of Psychiatry.
- Wright LA et al. (2026). Mood monitoring, mood tracking, and ambulatory assessment in bipolar disorder and depression: Systematic review and meta-analysis. Journal of Medical Internet Research.
DSM-5-TR
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.