Psychotherapie is een belangrijke en effectieve behandelvorm bij depressie. In gesprekken met een behandelaar wordt gewerkt aan het verminderen van klachten, het doorbreken van vastgelopen patronen en het herstellen van functioneren. Afhankelijk van de ernst en het beloop van de depressie kan psychotherapie op zichzelf worden ingezet of gecombineerd worden met medicatie.
Wanneer psychotherapie?
Psychotherapie kan worden ingezet bij lichte, matige en ernstige depressies. Bij lichte klachten wordt vaak eerst gestart met zelfhulp en basisinterventies. Wanneer klachten aanhouden of ernstiger zijn, komt psychotherapie nadrukkelijker in beeld. Bij een eerste matig-ernstige depressie is psychotherapie vaak een behandeling van eerste keuze. Bij ernstige of terugkerende depressies wordt psychotherapie meestal gecombineerd met medicatie. Deze combinatie kan effectiever zijn dan één behandeling alleen, en draagt bij aan het voorkomen van terugval.
Welke psychotherapie?
Er bestaan verschillende vormen van psychotherapie voor depressie, zoals cognitieve gedragstherapie (CGT), interpersoonlijke therapie (IPT), gedragsactivatie, psychodynamische psychotherapie en andere behandelvormen. Onderzoek laat zien dat deze behandelingen in grote lijnen vergelijkbare resultaten geven. De keuze voor een specifieke vorm van psychotherapie wordt daarom niet alleen bepaald door effectiviteit, maar ook door andere factoren. De voorkeur van de patiënt speelt een belangrijke rol, evenals eerdere ervaringen met behandeling, de aard van de klachten en de persoonlijke situatie. Ook de ervaring en werkwijze van de behandelaar en de beschikbaarheid van een bepaalde therapievorm zijn van invloed.
Cognitieve gedragstherapie wordt vaak als eerste overwogen, mede vanwege de brede beschikbaarheid en de sterke wetenschappelijke onderbouwing. Andere behandelvormen, zoals interpersoonlijke therapie of gedragsactivatie, zijn eveneens geschikte alternatieven, met name wanneer deze beter aansluiten bij de voorkeur of eerdere ervaringen van de patiënt. Ook andere therapievormen, zoals acceptance and commitment therapy (ACT), probleemoplossende therapie of psychodynamische therapie, kunnen passend zijn wanneer deze aansluiten bij de hulpvraag en de voorkeur van de patiënt. Niet-directieve, uitsluitend steunende gesprekken zonder gerichte behandelmethodiek worden bij depressie in het algemeen niet als voldoende effectieve behandeling beschouwd.
Wat doet psychotherapie?
Een depressie gaat vaak gepaard met negatieve denkpatronen, vermijding, terugtrekking en verlies van structuur. Deze factoren versterken elkaar en houden de klachten in stand. Psychotherapie richt zich op het doorbreken van deze vicieuze cirkels. Dat kan door het veranderen van gedachten en gedrag, het verbeteren van relaties, of het vergroten van inzicht in onderliggende patronen. Daarnaast biedt psychotherapie een veilige en gestructureerde context waarin gevoelens en ervaringen onderzocht kunnen worden. Veel behandelingen richten zich niet alleen op herstel van de huidige episode, maar ook op het verminderen van de kans op terugval.
Vaktherapie
Naast gesprekstherapie kan vaktherapie een waardevolle aanvulling zijn in de behandeling van depressie. Vaktherapie omvat behandelvormen zoals psychomotorische therapie, beeldende therapie, dramatherapie en muziektherapie. Deze therapieën richten zich niet primair op praten, maar op ervaren en doen. Ze kunnen helpen bij het vergroten van activiteit, het doorbreken van vermijding, het verbeteren van lichaamsbewustzijn en het opdoen van nieuwe ervaringen. Vaktherapie wordt meestal ingezet als aanvulling op psychotherapie of medicatie.
Literatuur
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
- Cuijpers P, Karyotaki E, Reijnders M & Purgato M. (2020). Psychotherapies for depression in adults: A meta-analysis of comparative outcome studies. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 88(8), 694–705.
- Cuijpers P, van Straten A, Andersson G & van Oppen P. (2008). Psychotherapy for depression in adults: A meta-analysis of comparative outcome studies. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 76(6), 909–922.
- Driessen E. et al. (2015). The efficacy of short-term psychodynamic psychotherapy for depression: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 42, 1–15.
- GGZ Zorgstandaard
- Lemmens LHJM et al. (2015). Clinical effectiveness of cognitive therapy v. interpersonal psychotherapy for depression: Results of a randomized controlled trial. Psychological Medicine, 45(10), 2095–2110.
- Multidisciplinaire richtlijn depressie.