Pica is een eetstoornis waarbij iemand gedurende langere tijd stoffen eet die niet bedoeld zijn voor consumptie, zoals aarde, klei, papier, zeep, krijt, haar of metaal. Soms gaat het om rauw of onbewerkt voedsel dat normaal niet in grote hoeveelheden wordt gegeten. De drang is doorgaans dwangmatig en moeilijk te onderdrukken. Het onderscheid met andere eetstoornissen, zoals anorexia nervosa of boulimia nervosa, is dat Pica niet wordt gedreven door een drang om af te vallen. De kern is een hardnekkig patroon van niet-voedzame substanties eten, vaak zonder duidelijke fysiologische reden. De naam komt van een ekster (Pica pica) die bijna alles eet.
Wat is het?
Pica komt het meest voor bij jonge kinderen, maar kan zich op elke leeftijd ontwikkelen. Het wordt relatief vaak gezien bij mensen met ontwikkelingsstoornissen, zoals autisme of een lichte verstandelijke beperking, maar komt ook voor bij personen zonder dergelijke achtergrond. De stoornis kan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld bij zwangerschap, maar kan ook jarenlang bestaan en leiden tot lichamelijke problemen, waaronder verstopping, darmobstructie, infecties, tandproblemen en intoxicaties, afhankelijk van de aard van de ingenomen stoffen. Het gedrag kan in het dagelijks leven interfereren met sociale deelname, veiligheid en ontwikkeling, zeker als er sprake is van chronische of stiekeme inname.
Oorzaak
Er is geen enkelvoudige oorzaak van Pica; meestal gaat het om een samenspel van biologische, psychologische en omgevingsfactoren. Onderzoek laat zien dat Pica vaker voorkomt bij kinderen die opgroeien in omstandigheden van armoede, verwaarlozing of beperkte toegang tot gevarieerde voeding. Bij ontwikkelingsstoornissen speelt vaak een combinatie van prikkelverwerkingsproblemen, impulsregulatie en behoefte aan voorspelbaarheid mee. Ook sensorische kenmerken kunnen een rol spelen: sommige kinderen of volwassenen zoeken specifieke texturen (bijvoorbeeld knapperig, zacht, korrelig) die zij regulerend of rustgevend vinden. Psychologische factoren, zoals spanning of verveling, kunnen het gedrag versterken. In uitzonderlijke gevallen is Pica gekoppeld aan voedingstekorten, zoals ijzer- of zinkdeficiëntie, waarbij het aanvullen van deze tekorten soms het gedrag vermindert; dit verband is echter niet consistent aangetoond en wordt in recente literatuur voorzichtig geïnterpreteerd.
Criteria volgens DSM-5-TR
De diagnose Pica wordt gesteld wanneer iemand gedurende minstens een maand niet-eetbare of niet voor consumptie bedoelde substanties eet. Dit gedrag moet niet passen bij de ontwikkelingsfase en niet cultureel of religieus ingebed zijn. Als het gedrag optreedt in de context van een andere psychische stoornis, een verstandelijke beperking of een medische aandoening, moet het ernstig genoeg zijn om zelfstandig klinische aandacht te vragen. De DSM benadrukt dat diagnostiek zorgvuldige beoordeling van context, leeftijd en lichamelijke gevolgen vereist.
Comorbiditeit
Pica gaat regelmatig samen met andere stoornissen, zoals autisme, ADHD, obsessieve-compulsieve symptomen of middelenmisbruik. Daarnaast kan er sprake zijn van trauma-ervaringen of stressvolle leefomstandigheden. De lichamelijke risico’s hangen samen met wat wordt ingenomen: klei en aarde kunnen parasitaire infecties veroorzaken, metaal kan leiden tot zware-metalen intoxicaties, en haar of papier kan obstructies geven in het maagdarmstelsel. Bij langdurige Pica kan een patroon ontstaan waarbij iemand steeds afhankelijker wordt van de regulerende functie van het gedrag, wat het doorbreken ervan lastiger maakt.
Literatuur
- American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.).
- Bryant-Waugh R. (2019). Avoidant restrictive food intake disorder: an illustrative case example. International Journal of Eating Disorders, 52(4), 516–520.
- Keller R et al. (2017). Prevalence and correlates of pica in individuals with autism spectrum disorder. Research in Autism Spectrum Disorders, 39, 12–21.
- Stiegler LN. (2005). Understanding Pica Behavior. Intellectual and Developmental Disabilities, 43(2), 96–103.
- Thompson C & Rowland M. (2019). Medical complications of pica. Pediatrics in Review, 40(11), 575–583.